Bekijk de Pleiaden   –   Google Play SterHemel  app  MijnHemel App Store   –   Hemel vannacht   –   Weer   –   Meteoorzwermen   –   Astrokalender   –   Hemelkaart   –   Op / onder   –   Zon / Maan   –   Maanfasen   –   Sterrenbeelden   –   Deepsky     Naar de hoofdpagina Contact HemelApps FAQ Google Play App Store YouTube Google agenda Facebook Twitter


Logo hemel.waarnemen.com

De meteorenzwerm Leoniden
in november 2018


De meteorenzwerm Leoniden bereikt op zaterdag 17 november 2018, rond 20 uur, zijn maximum. De meteoren van de Leoniden zijn snel, en de zwerm is bekend vanwege zijn regens in 1799, 1833, 1866, 1966 en 1999. Wanneer de radiant in het zenit zou staan, zouden er van deze zwerm naar verwachting gemiddeld zo'n 13 meteoren per uur vallen. Rond 7:00 uur staat de radiant van de zwerm in het hoogste punt (op 60°) aan de hemel. Het beste moment om Leoniden waar te nemen is op 18 november rond 6:00 uur (zie het kaartje). De radiant van de zwerm staat dan ongeveer 57° boven de zuidzuidoostelijke horizon. In onze streken zijn dan vermoedelijk circa 5–11 meteoren per uur van deze zwerm te zien. Samen met meteoren van andere zwermen, en sporadische meteoren, zijn er bij donkere, heldere hemel in totaal circa 22–32 “vallende sterren” per uur te zien. Op een donkere locatie zijn ongeveer vier keer zoveel meteoren te zien als in dichtbevolkt gebied. De Maan is voor ongeveer 75% verlicht en kan flink storen dit jaar; de zwakkere meteoren zullen hierdoor niet zichtbaar zijn. De Maan gaat om 1:53 uur onder, waarna deze minder zal storen. Rond 7:30 uur gaat het schemeren en om 8:05 uur komt de Zon op.

App Store       Google Play                

Kaartje

Heldere meteoren Over het algemeen zijn de de meteoren van een zwerm niet alleen op de dag van het maximum zichtbaar. Zo is gedurende circa 3,0 dagen rondom het maximum meer dan 50% van het maximum aantal meteoren per uur (4) van de Leoniden te zien. Tot 4 dagen voor en na het maximum zijn nog meteoren van deze zwerm te herkennen. De zwerm heeft daarmee een relatief korte piek. Er zijn dus nog meer kansen, voor het geval het in de nacht van het maximum niet helder is. Wel is iedere dag die je eerder voor het maximum, of later na het maximum waarneemt het aantal meteoren dat zichtbaar is circa 40% kleiner. De typische snelheden van de meteoren in deze zwerm zijn met circa 71 km/s (ongeveer 253.800 km/uur) relatief hoog. Meteoren waarnemen kan zonder speciale instrumenten. Het blote oog, een heldere hemel, een ligstoel, warme kleren en wat geduld zijn de belangrijkste benodigdheden (zie Hoe kan ik meteoren waarnemen? in de veelgestelde vragen). Op een donkere locatie zijn meer “vallende sterren” zichtbaar.


Figuur: Kaart van Nederland met aantallen meteoren
Kaart van Nederland met aantallen Leoniden tijdens het maximum
Kaart van Nederland met de geschatte aantallen Leoniden per uur, bij heldere hemel. Het kaartje toont de situatie ten tijde van het maximum, op zondag 18 november om 06:00 uur. De kleur geeft voor iedere plaats aan hoeveel meteoren vanuit die locatie te verwachten zijn. Vanuit lichte gebieden op de kaart, bijvoorbeeld in en rond steden, zijn minder “vallende sterren” te zien dan vanuit donkere gebieden, door de lichtvervuiling. Het aantal meteoren per uur behorende bij iedere kleur kan worden afgelezen in de legenda. Data lichtvervuiling: RIVM.



Tabel: de meteorenzwerm Leoniden in de nacht van het maximum

DatumTijdΔtRadiantMeteoren per uurZonMaan
richtinghoogtezwermtotaalhoogtehoogtefase
18/1102:00 6uO 26° 2 21 -52° -1° 72%
18/1103:00 7uO 35° 4 24 -45° -10° 73%
18/1104:00 8uOZO 44° 6 26 -36° -19° 73%
18/1105:00 9uZO 52° 7 27 -27° -27° 74%
18/1106:00 10uZZO 57° 8 27 -18° -34° 74%
18/1107:00 11uZ 60° 2 5 -9° -40° 74%
Grafiek: Leoniden in de nacht van het maximum
Grafiek: met aantallen meteoren per uur in de nacht van het maximum
Meteorenaantallen per uur voor een donkere locatie in de nacht van het maximum. Aantallen Leoniden zijn in rood, overige meteoren in blauw.


Tabel: de meteorenzwerm Leoniden in de nachten rond het maximum

DatumBesteΔtRadiantMeteoren per uurZonMaan
tijdrichtinghoogtezwermtotaalhoogtehoogtefase
16/11 4:30 -39uOZO 47° 3 24 -31° -41° 55%
17/11 5:30 -14uZO 54° 7 27 -22° -39° 65%
18/11 5:30 10uZO 55° 8 27 -23° -31° 74%
19/11 5:30 34uZO 55° 4 23 -23° -21° 82%
20/11 5:00 57uZO 52° 2 21 -28° -7° 89%
Grafiek: Leoniden in de nachten rond het maximum
Grafiek: met aantallen meteoren per uur in de nachten rond het maximum
Meteorenaantallen per uur voor een donkere locatie in de nachten rond het maximum. Aantallen Leoniden zijn in rood, overige meteoren in blauw.


Tabel: de meteorenzwerm Leoniden in andere jaren

JaarDatumBesteΔtRadiantMeteoren per uurZonMaan
tijdrichtinghoogtezwermtotaalhoogtehoogtefase
201518/11 5:30 4uZO 55° 7 24 -23° -51° 38%
201617/11 4:30 -3uOZO 48° 2 6 -32° 52° 90%
201718/11 5:30 16uZO 55° 6 25 -23° -18° 0%
201818/11 5:30 10uZO 55° 8 27 -23° -31° 74%
201917/11 20:30 -5uNNO-14° 0 10 -33° -3° 72%
202017/11 5:30 -2uZO 55° 8 29 -23° -44° 6%
202118/11 4:30 14uOZO 48° 1 6 -32° 20° 99%
Grafiek: Leoniden in andere jaren
Grafiek: met aantallen meteoren per uur in andere jaren
Meteorenaantallen per uur voor een donkere locatie in andere jaren. Aantallen Leoniden zijn in rood, overige meteoren in blauw.


Grafiek: aantallen meteoren vannacht aan de hemel

Grafiek: Meteoren vannacht
Aantallen meteoren per uur: sporadisch, zwermen, totaal.


Een meteoor Meteorenregen in 1833De Leoniden zijn een van de bekendste meteorenzwermen aan onze sterrenhemel, doordat ze verschillende malen extreem hoge activiteit hebben vertoond. De sterrenregen van de ochtend van 13 november 1833 was met name in Noord-Amerika indrukwekkend (zie de afbeelding links). Ooggetuigen rapporteerden tot 1000 meteoren per minuut, waaronder veel vuurbollen, gedurende ongeveer een half uur. Het spektakel was de aanleiding voor een aantal onderzoekers om te proberen de aard van de “vallende sterren” te achterhalen, wat wel wordt gezien als de geboorte van de meteoren-astronomie. Uit historische bronnen blijkt dat een sterrenregen van de Leoniden waarschijnlijk al in het jaar 855 werd waargenomen in Bagdad, en in 902 in Egypte en Italië. Ook in 1771, 1799, 1832/3, 1866/7, 1966 en 1999 zijn meteorenregens gezien, terwijl in andere jaren die in de circa 33-jarige cyclus passen verhoogde maar minder extreme activiteit werd waargenomen. Die cyclus komt overeen met de baanperiode van de bronkomeet 55P/Temple-Tuttle. Mogelijk volgt een nieuwe periode van verhoogde activiteit in de jaren 2033–2035, al vindt niet iedere 33 jaar een meteorenregen plaats, en is de verwachting dat de regens in de komende eeuwen minder frequent worden, totdat ze geheel verdwenen zijn.

Meteoren worden in de volksmond ook wel vallende sterren genoemd. In werkelijkheid gaat het niet om sterren die vallen, maar om minuscule stukjes steen en gruis die onder hoge snelheden de aardatmosfeer binnenkomen en op ongeveer 80–120 km hoogte verdampen. Het lichtflitsje dat we zien is met name de lucht om het steentje heen die aan het gloeien gebracht wordt. Een meteorenzwerm is een verzameling van meteoren die rond dezelfde tijd en in hetzelfde gebied aan de hemel zichtbaar zijn. De meteoren lijken uit één punt aan de hemel te komen, dat we de radiant noemen. Deze beweging wordt veroorzaakt door zowel de beweging van de meteoren zelf als door de baansnelheid van de Aarde. Zie ook Meteoren vannacht aan de hemel, de pagina jaarlijkse meteoorzwermen voor informatie over andere zwermen, de uitleg bij de jaarlijkse meteoorzwermen voor meer informatie over deze tabel en de pagina's Wat zijn vallende sterren? en Hoe kan ik meteoren waarnemen? in de veelgestelde vragen.


Grafiek: meteorenactiviteit dit jaar Grafiek met de maximale meteorenactiviteit voor iedere nacht in 2018
Grafiek van de maximale meteorenactiviteit per nacht (HRmax) in Nederland en België, voor heel 2018. De zwarte streepjeslijn toont de diffuse achtergrond, de gekleurde curves stellen de verschillende zwemen voor en de zwarte doorgetrokken lijn geeft het maximale totale aantal meteoren per uur, voor iedere nacht. De verticale gekleurde stippellijnen tonen de data van de maxima van de grootste zwermen, met de eerste letter van de naam bovenin. De ruwweg maandelijkse dippen worden veroorzaakt door de Volle Maan. Kijk op de pagina Jaarlijkse meteorenzwermen in 2018 voor andere meteorenzwermen in dit jaar.


<< ι-Aurigiden 2018   —   α-Monocerotiden 2018 >>



App Store       Google Play                

Bekijk de Pleiaden   –   Google Play SterHemel  app  MijnHemel App Store   –   Hemel vannacht   –   Weer   –   Meteoorzwermen   –   Astrokalender   –   Hemelkaart   –   Op / onder   –   Zon / Maan   –   Maanfasen   –   Sterrenbeelden   –   Deepsky     Naar de hoofdpagina Contact HemelApps FAQ Google Play App Store YouTube Google agenda Facebook Twitter


Copyright © 2004–2023   Marc van der Sluys, hemel.waarnemen.com  –  De sterrenhemel voor Nederland en België  —  gewijzigd: 19/11/2023  —  bronvermelding