Astrokalender voor september 2011 Tijdstippen zijn in Midden-Europese zomertijd (MEZT)

donderdag 1 september
Vandaag begint de weerkundige herfst. De meteorologische herfst omvat per definitie de maanden september, oktober en november. De astronomische herfst begint op 23 september.  

04.07:  Van 4:07 tot 6:13 uur nemen we alle grote Jupitermanen ten oosten van de planeetschijf waar. Van binnen naar buiten: Ganymedes, Io, Europa en Callisto. Jupiter staat op een hoogte van 51° boven de zuidelijke horizon en de planeet is gemakkelijk te vinden. De Zon staat 15° onder de horizon. Voor het waarnemen van de manen van Jupiter is een verrekijker op statief al genoeg. Zie ook het slingerdiagram voor de manen van Jupiter.  

05.00:  Het maximum van de meteorenzwerm Aurigiden vindt vandaag plaats. De radiant van de zwerm staat rond 08:30 uur in het hoogste punt aan de hemel, op 80° boven de horizon. Onder ideale omstandigheden zijn er van deze zwerm zo'n 9 meteoren per uur te verwachten. Rond 06:15 uur gaat het schemeren en om 06:49 uur komt de Zon op. Het beste moment om Aurigiden waar te nemen is hierdoor rond 05:30 (zie het kaartje). De radiant van de zwerm staat dan ongeveer 57° boven de oostelijke horizon. De Maan stoort niet. De piek van deze zwerm is relatief laag en de duur van het maximum is met 9 dagen vrij kort, waardoor er ook in totaal maar weinig meteoren te zien zijn. Zie Aurigiden 2011 voor meer details voor deze zwerm.  

09.41:  De Maan staat 2,6° ten zuiden van Spica, de helderste ster van het sterrenbeeld Maagd (+1,0m). De dichtste nadering gebeurt voor een waarnemer in onze streken onder de horizon en bovendien bij daglicht. De samenstand is alleen met veel moeite zichtbaar rond 20:45 uur. Het tweetal staat dan in het westzuidwesten, circa 5° boven de horizon, op een afstand van 6,4° van elkaar. De Zon staat slechts 3° onder de horizon. De Maan is voor 19% verlicht.  

22.55:  In de nacht van 1 op 2 september is een overgang van de Jupitermaan Europa en van Europa's schaduw over de planeetschijf van Jupiter in zijn geheel waar te nemen. De schaduwovergang begint om 22:55 uur, wanneer Europa's schaduw op het oppervlak van Jupiter verschijnt, en duurt tot 3:47 uur, op het moment dat Europa de Jupiterschijf weer achter zich laat. In de tussentijd is te zien hoe Europa's schaduw de Jupiterschijf verlaat (om 01:25 uur) en Europa de schijf van Jupiter betreedt (om 01:26 uur). Voor meer details, zie de tabel Verschijnselen van de manen van Jupiter.  

vrijdag 2 september
04.29:  De planetoïde 192 Nausikaa is in oppositie. De planetoïde, die in het sterrenbeeld Waterman staat, heeft tijdens de oppositie een magnitude van +8,3m. Er is een telescoop nodig om het object te kunnen zien. Nausikaa bereikt een maximale hoogte boven de horizon van circa 29°. Dit gebeurt rond 01:42 uur, en geldt strikt genomen voor een waarnemer in Utrecht. De kaart (zie hiernaast) toont de positie van de planetoïde en sterren tot een helderheid van +9,3m. Kijk op deze detailpagina voor meer informatie over de oppositie van Nausikaa. Zie de pagina Planetoïden in 2011 voor meer gegevens van planetoïden.  

zaterdag 3 september
07.56:  Mercurius bereikt zijn grootste westelijke elongatie en is ochtendster. De hoekafstand van Mercurius tot de Zon bedraagt 18°07’. De planeet staat ten westen van de Zon en komt voor de Zon op. De helderheid van de binnenplaneet is +0,0m, hij is voor 44% verlicht en zijn schijnbare diameter is 7,3”. De planeet komt om 05:11 uur op, 01:41 uur voor de Zon. Wanneer 's ochtends de burgerlijke schemering begint (om 06:17 uur) is Mercurius 9° boven de oostelijke horizon te vinden. Deze ochtendverschijning is dus gunstig (zie Waardoor zijn Mercurius en Venus soms ver van de Zon slecht zichtbaar? in de veelgestelde vragen voor meer informatie over de wisselende zichtbaarheid van Mercurius met de seizoenen). Zie ook de horizonkaart voor deze ochtendverschijning. De grootte van het stipje op de kaart is een maat voor de helderheid. Na de grootste elongatie is Mercurius helderder dan ervoor. Om Mercurius waar te nemen kan het gebruik van een verrekijker van pas komen. Zie de tabel Grootste elongaties van Mercurius voor meer elongaties.  

zondag 4 september
15.20:  De Maan staat 2,9° ten noorden van Antares, de helderste ster van het sterrenbeeld Schorpioen (+1,0m). De dichtste nadering gebeurt bij ons 3° onder de horizon en bovendien bij daglicht. De samenstand is te zien rond 21 uur. De twee objecten staan dan in het zuidzuidwesten, op een hoogte van ongeveer 10°, op een onderlinge afstand van 4,0°. De Maan is voor 51% verlicht.  

19.39:  De Maan is in de fase van Eerste Kwartier. De rechter helft van de Maan is nu verlicht en de Maan is met name 's avonds zichtbaar. Rond, en vooral voor Eerste Kwartier is een goed moment om het maanoppervlak waar te nemen; Op de grens tussen het verlichte en het donkere deel van de Maan komt de Zon net op. De lange schaduwen van de bergen en kraterranden brengen een extra diepte-effect met zich mee en het maanoppervlak krijgt daarmee, bekeken door een kijker, een duidelijk driedimensionaal karakter. Zie ook de maandelijkse maanfasekalender.  

maandag 5 september
22.23:  Tussen 22:23 en 0:22 uur (06/09) nemen we alle grote Jupitermanen ten westen van de planeetschijf waar. Van binnen naar buiten: Io, Europa, Ganymedes en Callisto. Jupiter staat in het oosten op een hoogte van 12° boven de horizon, dus kies een waarneemplaats met een vrije blik op de horizon. De Zon staat 24° onder de horizon en het is goed donker.  

dinsdag 6 september
00.22:  Vannacht zijn een bedekking door de planeetschijf van Jupiter en verduistering van Io volledig waar te nemen. Om 0:22 uur zien het begin van de verduistering, op het moment dat Io in de schaduw van Jupiter verdwijnt, en duurt tot 3:41 uur, wanneer Io weer van achter Jupiter tevoorschijn komt. Voor meer details en andere verschijnselen, zie deze tabel.  

woensdag 7 september
00.48:  Van 0:48 tot 6:21 uur nemen we alle grote Jupitermanen ten westen van de planeetschijf waar. Van binnen naar buiten: Io, Europa, Ganymedes en Callisto. Jupiter staat op een hoogte van 47° boven de zuidoostelijke horizon en de planeet is gemakkelijk te vinden. De Zon staat 27° onder de horizon en het is goed donker.  

04.21:  Jupiter's satelliet Io staat op 16,9” ten zuiden van Europa. Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.  

donderdag 8 september
01.29:  Vannacht is een verduistering van Ganymedes in de schaduw van Jupiter in zijn geheel waar te nemen. Om 1:29 uur zien het begin van de verduistering, op het moment dat Ganymedes in Jupiter's schaduw verdwijnt, en duurt tot 3:33 uur, wanneer Ganymedes weer uit Jupiter's schaduw verschijnt. Voor meer details en andere verschijnselen, zie deze tabel.  

08.57:  Mercurius is in het perihelium van zijn baan. De afstand tot de Zon is nu klein en bedraagt 0,308AE, ofwel 46,002 miljoen km. Vanaf Mercurius lijkt de Zon circa 3,3 maal zo groot als vanaf de Aarde. De planeet ontvangt door de geringere afstand tot de Zon ongeveer 10,7 maal meer licht en warmte dan de Aarde.  

vrijdag 9 september
01.31:  Vannacht zijn overgangen van Europa en haar schaduw over de planeetschijf van Jupiter volledig te zien. De schaduwovergang begint om 1:31 uur, wanneer Europa's schaduw op het oppervlak van Jupiter verschijnt, en eindigt om 6:11 uur, op het moment dat Europa de Jupiterschijf weer achter zich laat. Tussen beide gebeurtenissen in is waar te nemen hoe Europa voor de Jupiterschijf verschijnt (03:51 uur) en Europa's schaduw de Jupiterschijf weer achter zich laat (om 04:01 uur). Zie de tabel Verschijnselen van de manen van Jupiter voor meer details.  

06.46:  Mercurius staat 40' ten noorden van Regulus, de helderste ster van het sterrenbeeld Leeuw (+1,4m). De dichtste nadering vindt bij ons plaats op een hoogte van 11° boven de horizon, in het oosten en in de schemering. Bekijk de samenstand rond 6:30 uur. De twee objecten staan dan in het oosten, circa 9° boven de horizon, 40' van elkaar vandaan. Mercurius heeft op dit moment een helderheid van -0,7m. Kijk bij 3 september voor meer gegevens over deze ochtendverschijning van Mercurius.  

zondag 11 september
03.37:  Callisto is in bovenconjunctie met Jupiter. De satelliet beweegt vanaf de Aarde gezien achter Jupiter langs, maar wordt niet bedekt. Callisto staat 12,0” ten noorden van Jupiter's noordpool. Voor meer details, zie deze tabel.  

maandag 12 september
11.27:  Het is Volle Maan. De Maan staat vrijwel precies tegenover de Zon aan de hemel. Hierdoor is de Maan vrijwel de hele nacht zichtbaar. De verlichte kant van de Maan is naar de Aarde gekeerd. Hoewel de Maan als geheel op dit moment erg goed te zien is, zijn er weinig details op de Maan zichtbaar. Doordat het zonlicht op de Maan ongeveer uit de richting van de Aarde komt zijn er vanaf de Aarde geen schaduwen van kraters en bergen op de Maan te zien, wat ervoor zorgt dat er nauwelijks contrast is op het maanoppervlak. Daar komt nog bij dat de Volle Maan andere, zwakkere hemelobjecten overstraalt, zodat deze niet of nauwelijks zichtbaar zijn.  

23.30:  De Maan bedekt 16 Piscium, een ster van magnitude +5,7 in het sterrenbeeld Vissen. De ster wordt bedekt door de verlichte rand van de Maan om 23:30 uur. Om 00:45 uur wordt deze weer zichtbaar aan de zeer dunne onverlichte maanrand. Bij het begin van de bedekking staat de Maan te Utrecht 32° boven de horizon, bij het einde 38°. De Maan is voor 100% verlicht, wat het moeilijk maakt om de bedekking waar te nemen. Deze tabel toont de details van de bedekking voor een aantal plaatsen in Nederland en België.  

dinsdag 13 september
De maand september is zeer geschikt om de planetaire nevel NGC7662, ook bekend als de Blue Snowball, te bekijken. De planetaire nevel staat in het sterrenbeeld Andromeda, heeft een helderheid van 9,0m en een schijnbare afmeting van 2,2’. Dit is een circumpolair object en staat om 01:43 uur aan het hoogste punt, op een hoogte van 80°, dus vrijwel in het zenit. Zoek een donkere waarneemplaats en kijk rond Nieuwe Maan, bijvoorbeeld in de week rond 27 september. Om detail te kunnen zien in een zwakker en contrastarm hemellichaam als deze planetaire nevel is een redelijke telescoop nodig. Gegevens van andere fraaie deepsky-objecten zijn te vinden op de pagina Deepsky-objecten per maand. Foto: DSS.  

02.16:  Vannacht is een bedekking door de Jupiterschijf en een verduistering door de Jupiterschaduw van Io volledig waar te nemen. De verduistering begint om 2:16 uur, op het moment dat Io in de schaduw van Jupiter verdwijnt, en eindigt om 5:29 uur, op het moment dat Io weer van achter Jupiter verschijnt. Zie deze tabel voor meer details en andere verschijnselen.  

23.24:  In de nacht van 13 op 14 september is een overgang van de Jupitermaan Io en van Io's schaduw over de planeetschijf van Jupiter volledig te zien. De schaduwovergang begint om 23:24 uur, op het moment dat Io's schaduw op het oppervlak van Jupiter verschijnt, en duurt tot 2:36 uur, op het moment dat Io de Jupiterschijf weer achter zich laat. In de tussentijd is te zien hoe Io de schijf van Jupiter betreedt (00:27 uur) en Io's schaduw het Jupiteroppervlak weer verlaat (om 01:34 uur). Zie deze tabel voor meer details en andere verschijnselen.  

woensdag 14 september
06.26:  De Galileïsche maan Io staat 16,9” ten zuiden van Europa. Zie ook de figuur hiernaast en de tabel Verschijnselen van de manen van Jupiter voor meer informatie.  

donderdag 15 september
08.24:  De Maan is in het punt van zijn baan dat het verst van de Aarde ligt: het apogeum. De afstand tussen de Aarde en de Maan bedraagt 406065 km. Door de grotere afstand lijkt de Maan nu kleiner aan de hemel te staan dan gemiddeld: 29’25,7”. De Maan is afnemend, voor 94% verlicht en is 's avonds in het oosten of zuidoosten, rond middernacht in het zuiden en aan het einde van de nacht in het (zuid)westen, dus zo'n beetje de hele nacht, te zien. Het kaartje toont de Maan om 03:16 uur in het sterrenbeeld Vissen, op 49° boven de horizon, in het zuiden. Zie ook de interactieve applet Verschijnselen van de Maan.  

vrijdag 16 september
16.24:  De planetoïde 1 Ceres is in oppositie. Het kleine planeetje, in het sterrenbeeld Walvis, heeft nu een schijnbare helderheid van +7,7m. Er is een telescoop nodig om het object te kunnen zien. Voor een waarnemer in Utrecht staat Ceres rond 02:03 uur in het zuiden, op circa 21° boven de horizon. De kaart (zie hiernaast) toont de positie van de planetoïde en sterren tot een helderheid van +8,7m. Kijk op deze detailpagina voor meer informatie over de oppositie van Ceres. Voor meer gegevens van planetoïden, zie de pagina Planetoïden in 2011.  

18.11:  De Maan staat 3,7° ten noorden van Jupiter (-2,3m). De dichtste nadering vindt bij ons onder de horizon plaats en bovendien bij daglicht. Bekijk de samenstand rond 21:45 uur. Het tweetal staat dan in het oostnoordoosten, op een hoogte van ongeveer 5°, op een onderlinge afstand van 4,3°. De Maan is voor 83% verlicht.  

zaterdag 17 september
22.15:  In de nacht van 17 op 18 september is een bedekking door de Jupiterschijf en een verduistering door de Jupiterschaduw van Europa volledig te zien. De verduistering begint om 22:15 uur, wanneer Europa in de schaduw van Jupiter verdwijnt, en duurt tot 2:38 uur, wanneer Europa weer van achter Jupiter tevoorschijn komt. Zie de tabel Verschijnselen van de manen van Jupiter voor meer details.  

zondag 18 september
10.25:  De Maan staat 3,1° ten zuiden van de Pleiaden, in het sterrenbeeld Stier. De dichtste nadering vindt bij ons plaats op 29° hoogte, maar bij daglicht. Bekijk de samenstand rond 6:45 uur. De twee objecten staan dan in het zuidzuidwesten, op een hoogte van ongeveer 58°, 3,5° van elkaar verwijderd. De Maan is voor 72% verlicht.  

21.31:  Tussen 21:31 en 23:57 uur nemen we alle grote Jupitermanen ten oosten van de planeetschijf waar. Vanaf Jupiter gezien zijn dat Ganymedes, Callisto, Io en Europa. Jupiter staat op een hoogte van 14° boven de oostelijke horizon, dus kies een waarneemplaats met een vrije blik op de horizon. De Zon staat 25° onder de horizon en het is goed donker.  

22.12:  De Maan bedekt 51 Tauri, een ster van magnitude +5,6 in het sterrenbeeld Stier. De ster verdwijnt om 22:12 achter de verlichte maanrand en komt om 23:05 uur weer tevoorschijn aan de onverlichte kant van de Maan. De Maan staat bij de intrede 1° boven de horizon, bij de uittrede is dat 7°, voor een waarnemer in Utrecht. De Maan is voor 67% verlicht. De details van de bedekking voor een aantal plaatsen in Nederland en België zijn te vinden in deze tabel.  

22.49:  De Maan bedekt 56 Tauri (V724 Tauri), een ster met een helderheid van +5,3m in het sterrenbeeld Stier. De ster wordt bedekt door de verlichte rand van de Maan om 22:49 uur. Om 23:35 uur wordt deze weer zichtbaar aan de onverlichte maanrand. In Utrecht staat de Maan dan 5°, respectievelijk 12° boven de horizon. De Maan is voor 66% verlicht. Zie deze tabel voor details van de bedekking voor een aantal locaties in Nederland en België.  

maandag 19 september
21.44:  Van 21:44 tot 4:10 uur (20 september) staan alle Galileïsche manen ten westen van Jupiter. Van binnen naar buiten: Europa, Io, Callisto en Ganymedes. Jupiter staat op een hoogte van 35° boven de oostzuidoostelijke horizon. De Zon staat 36° onder de horizon en het is goed donker.  

dinsdag 20 september
18.00:  De meteorenzwerm κ-Aquariden bereikt zijn maximum. Rond 00:30 uur staat de radiant van de zwerm in het hoogste punt (op 33°) aan de hemel. Zelfs onder ideale omstandigheden zijn er van deze zwerm slechts zo'n 3 meteoren per uur te verwachten. Rond 06:45 uur gaat het schemeren en om 07:20 uur komt de Zon op. De Maan is voor ongeveer 55% verlicht en kan storen. De piek van deze zwerm is relatief laag en de duur van het maximum is met 16 dagen vrij kort, waardoor er ook in totaal maar weinig meteoren te zien zijn. Zie κ-Aquariden 2011 voor meer details voor deze zwerm.  

01.41:  De Maan bedekt 109 Tauri, een ster met een helderheid van +5,0m in het sterrenbeeld Stier. De ster verdwijnt om 01:41 achter de verlichte maanrand en komt om 02:31 uur weer tevoorschijn aan de onverlichte kant van de Maan. In Utrecht staat de Maan dan 23°, respectievelijk 30° boven de horizon. De Maan is voor 56% verlicht. Deze tabel toont de details van de bedekking voor een aantal plaatsen in Nederland en België.  

15.39:  De Maan is in de fase van Laatste Kwartier. De linker helft van de Maan is nu verlicht en de Maan is vooral in de late nacht en vroege ochtend zichtbaar. Om de Maan te zien door een verrekijker of telescoop is de tijd rond (en met name na) Laatste Kwartier zeer geschikt. Op de grens tussen het verlichte en het donkere deel van de Maan gaat de Zon net onder. De bergen en kraterranden werpen hierdoor lange schaduwen, wat een extra diepte-effect veroorzaakt, en de Maan is daarmee, bekeken door een verrekijker of telescoop, duidelijk meer dan een gladde schijf.  

woensdag 21 september
01.18:  Vannacht zijn overgangen van Io en haar schaduw over de planeetschijf van Jupiter in zijn geheel te zien. De schaduwovergang begint om 1:18 uur, wanneer Io's schaduw op het oppervlak van Jupiter verschijnt, en eindigt om 4:22 uur, wanneer Io de schijf van Jupiter weer verlaat. Tussen beide gebeurtenissen in is te zien hoe Io de schijf van Jupiter betreedt (om 02:14 uur) en Io's schaduw de Jupiterschijf weer achter zich laat (03:28 uur). Zie deze tabel voor meer details en andere verschijnselen.  

04.22:  Tussen 4:22 en 6:49 uur staan alle Galileïsche manen ten westen van Jupiter. Vanaf Jupiter gezien zijn dat Io, Europa, Ganymedes en Callisto. Jupiter staat op een hoogte van 48° boven de zuidzuidwestelijke horizon en de planeet is gemakkelijk te vinden. De Zon staat 17° onder de horizon en het is goed donker. Voor het waarnemen van de manen van Jupiter is een verrekijker op statief al genoeg.  

22.39:  In de nacht van 21 op 22 september is een bedekking door de Jupiterschijf en een verduistering door de Jupiterschaduw van Io in zijn geheel te zien. Om 22:39 uur zien het begin van de verduistering, op het moment dat Io in Jupiter's schaduw verdwijnt, en eindigt om 1:42 uur, op het moment dat Io weer van achter Jupiter tevoorschijn komt. Voor meer details, zie de tabel Verschijnselen van de manen van Jupiter.  

vrijdag 23 september
11.05:  Herfstequinox; begin van de herfst. De Zon trekt van het noorden naar het zuiden over de hemelequator en staat recht boven de evenaar van de Aarde. Vandaag duurt de dag (ongeveer) even lang als de nacht (Latijn: equi = gelijk, nox = nacht), na vandaag duren de nachten langer dan de dagen. Voor een liefhebber van de sterrenhemel begint nu de meest interessante helft van het jaar. De zomer telde 93,66 dagen, de herfst zal 89,85 dagen duren. Het feit dat de seizoenen niet even lang zijn, wordt veroorzaakt door de elliptische baan van de Aarde om de Zon; wanneer de Aarde dichter bij de Zon staat (op dit moment is dat in de winter), beweegt zij sneller en duurt dat seizoen korter. Voor meer details, zie de tabel de seizoenen. Dit wordt de astronomische herfst genoemd, de meteorologische herfst begon op 1 september. Op het zuidelijk halfrond zijn de seizoenen precies omgekeerd; daar begint vandaag de lente.  

zaterdag 24 september
Deze tijd van het jaar is prima geschikt om de nevel NGC7822 te zien. De nevel is te vinden in het sterrenbeeld Cepheus en heeft een schijnbare afmeting van 60,0’. Het object is circumpolair en staat om 01:37 uur in het hoogste punt aan de hemel, op 73° boven de horizon. Bij het waarnemen van een zwak en contrastarm object als deze nevel is een behoorlijke telescoop nodig om iets te kunnen zien. Zie de pagina NGC7822 voor meer details. Gegevens van andere fraaie deepsky-objecten zijn te vinden op de pagina Deepsky-objecten per maand. Foto: DSS.  

21.30:  Jupiter's satelliet Io staat op 16,9” ten zuiden van Europa. Voor het waarnemen van de Galileïsche manen is een goede, stabiele verrekijker genoeg. Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.  

zondag 25 september
00.51:  Vannacht zijn een bedekking door de planeetschijf van Jupiter en verduistering van Europa volledig te zien. De verduistering begint om 0:51 uur, op het moment dat Europa in Jupiter's schaduw verdwijnt, en eindigt om 4:57 uur, wanneer Europa weer van achter Jupiter verschijnt. Zie deze tabel voor meer details en andere verschijnselen.  

23.40:  In de nacht van 25 op 26 september zijn overgangen van Ganymedes en zijn schaduw over de planeetschijf van Jupiter in zijn geheel te zien. Om 23:40 uur zien we het begin van de schaduwovergang op het moment dat Ganymedes' schaduw de schijf van Jupiter betreedt, en eindigt om 4:33 uur, wanneer Ganymedes de schijf van Jupiter weer verlaat. In de tussentijd is te zien hoe Ganymedes' schaduw de Jupiterschijf verlaat (01:40 uur) en Ganymedes de schijf van Jupiter betreedt (03:24 uur). Voor meer details en andere verschijnselen, zie deze tabel.  

maandag 26 september
02.15:  Uranus is in oppositie met de Zon. Voor een waarnemer op Aarde staat de planeet tegenover de Zon aan de hemel. Als gevolg daarvan komt Uranus op rond zonsondergang en gaat rond zonsopkomst weer onder. De planeet is hierdoor vrijwel de gehele nacht te zien. Daarnaast staat hij relatief dicht bij de Aarde, zodat hij helder en groot lijkt. Dit zijn ideale omstandigheden om Uranus waar te nemen. De gasplaneet is al met een verrekijker of kleine telescoop aan de hemel te vinden, en is onder gunstige omstandigheden zelfs met het blote oog te onderscheiden. In een telescoop met grote vergroting is een klein schijfje te zien. De helderheid van Uranus bedraagt +6,1m, zijn schijnbare diameter is 3,7”. We vinden de planeet in het sterrenbeeld Vissen. Voor een waarnemer in Utrecht bereikt de planeet rond 01:32 uur zijn maximale hoogte van 38°, zie deze hemelkaart. Voor meer informatie over de positie en zichtbaarheid van de planeet, zie het hoofdstuk Uranus. De pagina opposities van Uranus bevat meer details voor deze en andere opposities van Uranus. Op die pagina zijn ook oppositiekaarten te vinden.  

21.43:  In de nacht van 26 op 27 september zijn overgangen van Europa en haar schaduw over de planeetschijf van Jupiter voor een groot deel waar te nemen. De overgang begint om 21:43 uur, op het moment dat Europa voor de Jupiterschijf verschijnt, en eindigt om 0:02 uur, wanneer Europa de schijf van Jupiter weer verlaat. Tussen beide gebeurtenissen in is waar te nemen hoe Europa's schaduw de Jupiterschijf verlaat (22:31 uur). Zie deze tabel voor meer details en andere verschijnselen.  

dinsdag 27 september
00.02:  Van 0:02 tot 6:05 uur staan alle Galileïsche manen ten westen van Jupiter. Van binnen naar buiten: Europa, Io, Callisto en Ganymedes. Jupiter staat op een hoogte van 50° boven de zuidzuidoostelijke horizon en de planeet is gemakkelijk te vinden. De Zon staat 36° onder de horizon en het is goed donker.  

13.09:  Het is Nieuwe Maan. De Maan staat vanaf de Aarde gezien in de richting van de Zon, zodat de donkere kant van de Maan naar de Aarde gekeerd is en de verre zijde van de Maan wordt verlicht. Daarnaast staat de Nieuwe Maan alleen bij daglicht boven de horizon. De Maan is door deze combinatie van oorzaken op dit moment onzichtbaar. Doordat de Maan zowel minimaal verlicht is, als 's nachts onder de horizon staat, zijn de dagen rond Nieuwe Maan een goed moment om deepsky-objecten waar te nemen. Er vindt in onze streken geen zonsverduistering plaats, doordat de Maan 5,6° ten zuiden langs de Zon beweegt. Zie ook: Hoe ontstaan de fasen van de Maan? in de veelgestelde vragen.  

woensdag 28 september
03.03:  De Maan is in het punt van zijn baan dat het dichtst bij de Aarde ligt: het perigeum. De afstand tot de Maan bedraagt op dit moment 357557 km. Door de geringere afstand lijkt de Maan nu groter aan de hemel te staan dan gemiddeld: 33’25,2”. De Maan is wassend, voor 3% verlicht en is, zo kort na Nieuwe Maan, niet zichtbaar. Zie de applet Verschijnselen van de Maan voor meer gegevens.  

03.12:  Vannacht zijn overgangen van Io en haar schaduw over de planeetschijf van Jupiter in zijn geheel waar te nemen. Om 3:12 uur zien we het begin van de schaduwovergang wanneer Io's schaduw de schijf van Jupiter betreedt, en duurt tot 6:08 uur, op het moment dat Io de Jupiterschijf weer achter zich laat. Tussen beide gebeurtenissen in is waar te nemen hoe Io de schijf van Jupiter betreedt (om 04:00 uur) en Io's schaduw het Jupiteroppervlak weer verlaat (om 05:23 uur). Voor meer details en andere verschijnselen, zie deze tabel.  

21.38:  De Maan staat 2.9° ten zuiden van Spica, de helderste ster van het sterrenbeeld Maagd (+1,0m). De dichtste nadering vindt onder de horizon plaats voor een waarnemer in de Benelux. De samenstand is vanuit de Benelux niet of nauwelijks zichtbaar.  

22.16:  Mercurius is in bovenconjunctie met de Zon. De binnenplaneet beweegt vanaf de Aarde gezien achter de Zon langs. Mercurius staat op dit moment dicht bij de Zon aan de hemel en is hierdoor onzichtbaar. In deze positie staan Mercurius, de Zon en de Aarde op één lijn. De planeet beweegt vanaf de Aarde gezien niet exact achter de Zon langs, maar 1,4° ten noorden ervan, en wordt niet bedekt door de Zon. In bovenconjunctie staat een binnenplaneet op maximale afstand (1,396 AE, ofwel 208,9 miljoen km) van de Aarde en heeft een minimale schijnbare diameter (4,8”). Mercurius verruilt hiermee de ochtendhemel voor de avondhemel.  

donderdag 29 september
00.33:  Vannacht is een bedekking door de Jupiterschijf en een verduistering door de Jupiterschaduw van Io volledig te zien. De verduistering begint om 0:33 uur, wanneer Io in Jupiter's schaduw verdwijnt, en duurt tot 3:28 uur, op het moment dat Io weer van achter Jupiter tevoorschijn komt. Voor meer details, zie de tabel Verschijnselen van de manen van Jupiter.  

20.46:  Tussen 20:46 en 22:26 uur staan alle Galileïsche manen ten oosten van Jupiter. Van binnen naar buiten: Io, Ganymedes, Europa en Callisto. Jupiter staat in het oosten op een hoogte van 11° boven de horizon, dus kies een waarneemplaats met een vrije blik op de horizon. De Zon staat 21° onder de horizon en het is goed donker. Om de Galileïsche manen van Jupiter te bekijken is een stabiele verrekijker voldoende.  

21.41:  In de nacht van 29 op 30 september is een overgang van de Jupitermaan Io en van Io's schaduw over de planeetschijf van Jupiter volledig waar te nemen. Om 21:41 uur zien we het begin van de schaduwovergang wanneer Io's schaduw op het oppervlak van Jupiter verschijnt, en eindigt om 0:34 uur, wanneer Io de schijf van Jupiter weer verlaat. Tussen beide gebeurtenissen in is waar te nemen hoe Io voor de Jupiterschijf verschijnt (22:26 uur) en Io's schaduw het Jupiteroppervlak weer verlaat (om 23:51 uur). Zie de tabel Verschijnselen van de manen van Jupiter voor meer details.  

vrijdag 30 september
01.09:  Venus staat 1.3° ten zuidwesten van Saturnus (+1.0m). De dichtste nadering vindt bij ons onder de horizon plaats. De samenstand is vanuit de Benelux niet of nauwelijks zichtbaar. Venus heeft op dit moment een helderheid van -3,4m.