Astrokalender voor april 2011 Tijdstippen zijn in Midden-Europese zomertijd (MEZT)

vrijdag 1 april
Vandaag zijn we precies halverwege de online voorronde van de Nederlandse Sterrenkunde Olympiade (NeSO) 2011. Middelbare scholieren die geïnteresseerd zijn in sterrenkunde worden uitgedaagd opgaven over sterrenkunde op te lossen en hebben nog precies één maand de tijd om hun antwoorden in te sturen. Speciaal voor de NeSO wordt dit jaar tijdens de finale een totale maansverduistering georganiseerd. Naast boekenbonnen en iPods is de hoofdprijs volgens de traditie een waarneemreis naar het Canarische Eiland La Palma. Voor meer informatie, om de vragen te bekijken, of om mee te doen zie de website van de NeSO 2011.  

April is een goede maand om het sterrenstelsel NGC4657 waar te nemen. Het sterrenstelsel is te vinden in het sterrenbeeld Jachthonden en heeft een schijnbare afmeting van 1,2’. Het object komt om 16:13 uur op, gaat om 11:26 uur onder en staat om 01:52 uur in het hoogste punt aan de hemel, op 70° boven de horizon. Zoek een donkere waarneemplaats en kijk rond Nieuwe Maan, bijvoorbeeld in de dagen rond 3 april. Er is een behoorlijke telescoop nodig om in een zwak en contrastarm hemellichaam als dit sterrenstelsel iets van details te kunnen zien. Foto: DSS.  

zaterdag 2 april
11.00:  De Maan staat in het apogeum; het punt van zijn baan om de Aarde dat het verst van de Aarde ligt. De afstand tot de Maan bedraagt op dit moment 406656 km. De schijnbare diameter van de Maan is kleiner dan gemiddeld (29’23,1”), door de grotere afstand. Zie ook de interactieve applet Verschijnselen van de Maan.  

zondag 3 april
Vandaag bereikt de meteorenzwerm Virginiden zijn maximum. De radiant van de zwerm staat rond 03:00 in het hoogste punt, 29° boven de horizon. Onder ideale omstandigheden zijn er zo'n 5 meteoren per uur te verwachten. De meteoren zijn traag, met soms vuurbollen. Rond 06:30 gaat het schemeren en om 07:10 komt de Zon op. De Maan is vandaag Nieuw, en stoort niet.  

16.32:  Het is Nieuwe Maan. De Maan staat vanaf de Aarde gezien in de richting van de Zon, zodat de donkere kant van de Maan naar de Aarde gekeerd is en de verre zijde van de Maan wordt verlicht. Bovendien is de Nieuwe Maan alleen overdag boven de horizon. De Maan is door deze combinatie van oorzaken op dit moment onzichtbaar. Doordat de Maan zowel minimaal verlicht is, als 's nachts onder de horizon staat, zijn de dagen rond Nieuwe Maan een goed moment voor het waarnemen van deepsky-objecten of meteoren (zie hierboven). Er vindt in onze streken geen zonsverduistering plaats, doordat de Maan 4,4° ten noorden langs de Zon beweegt.  

maandag 4 april
01.56:  Saturnus is in oppositie met de Zon. Voor een waarnemer op Aarde staat de planeet tegenover de Zon aan de hemel. Als gevolg daarvan komt Saturnus op rond zonsondergang en gaat rond zonsopkomst weer onder. De planeet is hierdoor vrijwel de gehele nacht te zien. Daarnaast staat hij relatief dicht bij de Aarde, zodat hij helder en groot lijkt. Dit zijn ideale omstandigheden om Saturnus waar te nemen. Saturnus is met het blote oog als een heldere “ster” te zien aan de hemel. Al met een verrekijker zijn de beroemde ringen van de reuzenplaneet te onderscheiden. Met een telescoop kunnen meer details en de grootste manen van Saturnus worden waargenomen; zie de maandelijkse slingerdiagrammen voor de manen van Saturnus. Saturnus staat in het sterrenbeeld Maagd. De planeet heeft een helderheid van +0,6m en zijn schijnbare diameter meet 19,3”. Voor een waarnemer in Utrecht bereikt de planeet rond 01:51 uur zijn maximale hoogte van 35°, zie deze hemelkaart. Voor meer informatie over de positie en zichtbaarheid van de planeet, zie het hoofdstuk Saturnus. Details voor alle opposities van Saturnus, inclusief oppositiekaarten, zijn te vinden op de pagina opposities van Saturnus.  

11.48:  De Maan staat 36' ten noordwesten van Mercurius (+3,5m). De dichtste nadering gebeurt in onze streken op 41° hoogte, maar bij daglicht. De samenstand is met veel moeite te zien rond 20:45 uur. Het tweetal staat dan in het westnoordwesten, circa 6° boven de horizon, 3,8° van elkaar vandaan. De Zon staat slechts 5° onder de horizon. De Maan is voor slechts 1% verlicht(!).  

dinsdag 5 april
13.34:  De planetoïde 11 Parthenope is in oppositie. Het kleine planeetje, in het sterrenbeeld Maagd, heeft nu een schijnbare magnitude van slechts +9,9m en kan alleen met een behoorlijke telescoop worden waargenomen. Parthenope bereikt een maximale hoogte boven de horizon van circa 38°. Dit gebeurt rond 01:56 uur, en geldt strikt genomen voor een waarnemer in Utrecht. Klik op het kaartje hiernaast voor een grotere kaart, met de positie van de planetoïde en sterren tot magnitude +10,7m. Tijdens de oppositie staat de planetoïde niet ver van de planeet Saturnus, die deze maand ook in oppositie is. Kijk op deze detailpagina voor meer informatie over de oppositie van Parthenope. Voor meer gegevens van planetoïden, zie de pagina Planetoïden in 2011.  

woensdag 6 april
16.40:  Jupiter is in conjunctie met de Zon en beweegt vanaf de Aarde gezien er achterlangs. De planeet is hierdoor op dit moment onzichtbaar. In deze positie staan Jupiter, de Zon en de Aarde op één lijn. De planeet beweegt vanaf de Aarde gezien niet exact achter de Zon langs, maar 1,1° ten zuiden ervan, en wordt niet bedekt door de Zon. In conjunctie staat een buitenplaneet op maximale afstand (5,949 AE, ofwel 890 miljoen km) van de Aarde en heeft een minimale schijnbare diameter (33,1”). Jupiter's conjunctie is de reden dat we deze maand geen verschijnselen van de Galileïsche manen kunnen zien.  

donderdag 7 april
13.04:  De Maan bedekt de Pleiaden, in het sterrenbeeld Stier. De bedekking vindt in de Lage Landen plaats op 42° hoogte, maar bij daglicht. Bekijk de samenstand rond 21 uur. De twee objecten staan dan in het westen, op een hoogte van ongeveer 32°, op een afstand van 4,2° van elkaar. Even later vinden twee sterbedekkingen plaats (zie hieronder). De Maan is voor 16% verlicht.  

21.14:  De Maan bedekt 37 Tauri, een ster van magnitude +4,4 in het sterrenbeeld Stier. Om 21:14 uur verdwijnt de ster achter de onverlichte rand van de Maan en om 22:14 komt deze weer tevoorschijn, nu aan de verlichte maanrand. De Maan staat bij de intrede 31° boven de horizon, bij de uittrede is dat 22°, voor een waarnemer in Utrecht. De Maan is voor 16% verlicht. Zie deze tabel voor details van de bedekking voor een aantal locaties in Nederland en België.  

21.39:  De ster 39 Tauri, een ster met een helderheid van +5,9m en eveneens in het sterrenbeeld Stier, wordt bedekt door de Maan. De ster wordt bedekt door de onverlichte rand van de Maan om 21:39 uur. Om 22:27 uur wordt deze weer zichtbaar aan de verlichte maanrand. Binnen anderhalf uur zijn, samen met 37 Tau hierboven, vier bedekkingsvershijnselen te zien. Bij het begin van de bedekking staat de Maan te Utrecht 27° boven de horizon, bij het einde 20°. De Maan is nog steeds voor 16% verlicht. Zie deze tabel voor details van de bedekking voor een aantal plaatsen in de Lage Landen.  

zaterdag 9 april
Deze tijd van het jaar is prima geschikt om de bolhoop M53 te bekijken. M53 is te vinden in het sterrenbeeld Haar van Berenice, heeft een helderheid van 7,7m en een schijnbare afmeting van 12,6’. De opkomst van dit object is om 18:06 uur, de ondergang om 09:27 uur en het bereikt zijn grootste hoogte om 01:49 uur, op 56° boven de horizon. Foto: DSS.  

21.36:  Mercurius is in benedenconjunctie en beweegt tussen de Aarde en de Zon door. De binnenplaneet bevindt zich op dit moment dicht bij de Zon aan de hemel en is hierdoor korte tijd onzichtbaar. Er vindt geen overgang over de zonneschijf plaats, doordat de planeet 2,4° ten noorden langs de Zon beweegt. De Zon, Mercurius en de Aarde staan nu op één lijn, waardoor de Aarde in oppositie staat voor een denkbeeldige waarnemer op Mercurius. In benedenconjunctie staat een binnenplaneet op minimale afstand (in dit geval 0,587 AE, ofwel 87,8 miljoen km) van de Aarde en heeft een maximale schijnbare diameter (11,5”). Mercurius verruilt hiermee de avondhemel voor de ochtendhemel.  

maandag 11 april
14.05:  De Maan is in de fase van Eerste Kwartier. De rechter helft van de Maan is nu verlicht en de Maan is vooral in de avond en vroege nacht zichtbaar. Rond, en vooral voor Eerste Kwartier is een goed moment om het maanoppervlak waar te nemen; Op de grens tussen het verlichte en het donkere deel van de Maan komt de Zon net op. Hierdoor werpen bergen en kraterranden lange schaduwen, wat een extra diepte-effect veroorzaakt, en de Maan is daarmee duidelijk meer dan een gladde schijf, gezien door een verrekijker of telescoop. Zie ook de maandelijkse maanfasekalender.  

dinsdag 12 april
01.07:  De planetoïde 51 Nemausa is in oppositie. Het kleine planeetje, in het sterrenbeeld Maagd, heeft nu een schijnbare helderheid van slechts +9,9m. Er is daarom een telescoop met redelijke opening nodig om het object te kunnen zien. Nemausa bereikt een maximale hoogte boven de horizon van circa 37°. Dit gebeurt rond 01:52 uur, en geldt strikt genomen voor een waarnemer in Utrecht. De kaart (zie hiernaast) toont de positie van de planetoïde en sterren tot een helderheid van +10,4m. Het object staat tijdens zijn oppositie niet ver van Saturnus. Kijk op deze detailpagina voor meer informatie over de oppositie van Nemausa. Zie de pagina Planetoïden in 2011 voor meer gegevens van planetoïden.  

woensdag 13 april
00.09:  Mercurius staat 2,8° ten noordwesten van Jupiter (-1,6m). De dichtste nadering gebeurt onder de horizon voor een waarnemer in de Lage Landen. De samenstand is vanuit de Benelux niet of nauwelijks zichtbaar. Mercurius heeft op dit moment een helderheid van +2,8m.  

donderdag 14 april
Dit is een goed moment in het jaar om het sterrenstelsel M51, bekend als de Draaikolknevel, te bekijken. M51 is te vinden in het sterrenbeeld Jachthonden, heeft een magnitude van 8,4m en zijn schijnbare afmeting bedraagt 11,0’. Het object is circumpolair en staat om 01:46 uur in het hoogste punt aan de hemel, op 85° boven de horizon, dus vrijwel in het zenit. Voor het vinden van een donker en maanloos moment, zie de schemerdiagrammen in het hoofdstuk De Zon. Om detail te kunnen zien in een zwakker en contrastarm hemellichaam als dit sterrenstelsel is een redelijke telescoop nodig. Foto: DSS.  

vrijdag 15 april
23.20:  De ster 87 Leonis, een ster van magnitude +4,8 in het sterrenbeeld Leeuw, wordt bedekt door de Maan. Om 23:20 uur verdwijnt de ster achter de dunne onverlichte rand van de Maan en om 00:19 komt deze weer tevoorschijn, nu aan de verlichte maanrand. De Maan staat bij de intrede 35° boven de horizon, bij de uittrede is dat 34°, voor een waarnemer in Utrecht. De Maan is voor 93% verlicht, wat het waarnemen van de bedekking er niet gemakkelijker op maakt. De details van de bedekking voor een aantal plaatsen in Nederland en België zijn te vinden in deze tabel.  

zaterdag 16 april
Dit is een goed moment in het jaar om het sterrenstelsel M83 waar te nemen. Het sterrenstelsel is te vinden in het sterrenbeeld Waterslang, heeft een magnitude van 7,6m en een schijnbare afmeting van 11,2’. De opkomst van dit object is om 22:52 uur, de ondergang om 04:35 uur en het bereikt zijn grootste hoogte om 01:45 uur, op slechts 8° boven de horizon. Een waarneemplaats met ongehinderde blik op de zuidelijke horizon is hierdoor een vereiste om M83 goed te kunnen zien. Helder weer en een donkere, maanloze hemel zijn belangrijker voor het waarnemen van deepsky-objecten dan de precieze datum. Om een donker moment zonder Maan te vinden kunnen de schemerdiagrammen in het hoofdstuk De Zon van pas komen. Voor het zien van een relatief helder, maar vaag object als dit sterrenstelsel is een verrekijker (op statief) voldoende, maar een telescoop is nodig om details weer te geven. Foto: DSS.  

zondag 17 april
De maand april is zeer geschikt om de bolhoop M3 waar te nemen. De bolhoop staat in het sterrenbeeld Jachthonden, heeft een helderheid van 6,4m en een schijnbare afmeting van 16,2’. De opkomst van dit object is om 16:48 uur, de ondergang om 10:41 uur en het bereikt zijn grootste hoogte om 01:47 uur, op 66° boven de horizon. Om een relatief helder en scherp object als deze bolhoop waar te nemen is een verrekijker op statief al voldoende, maar met een kleine telescoop zijn uiteraard meer details te zien. Zie de pagina M3 voor meer details. Voor ruim 1200 andere deepsky-objecten, zie de pagina Gegevens van sterrenbeelden en kies een sterrenbeeld. Foto: DSS.  

08.00:  De Maan is in het punt van zijn baan dat het dichtst bij de Aarde ligt: het perigeum. De afstand tot de Maan bedraagt op dit moment 358090 km. Door de geringere afstand lijkt de Maan nu groter aan de hemel te staan dan gemiddeld: 33’22,2”. Zie ook de interactieve applet Verschijnselen van de Maan.  

maandag 18 april
03.32:  De ster 75 Virginis, een ster met een helderheid van +5,5m in het sterrenbeeld Maagd, wordt bedekt door de Maan. De ster verdwijnt om 03:32 achter de zeer dunne onverlichte maanrand en komt om 04:39 uur weer tevoorschijn aan de verlichte kant van de Maan. De Maan staat bij de intrede 17° boven de horizon, bij de uittrede is dat 11°, voor een waarnemer in Utrecht. De Maan is voor 100% verlicht, wat het moeilijk maakt om de bedekking waar te nemen. Voor meer informatie over deze bedekking, voor een aantal waarneemlocaties in Nederland en België, zie deze tabel.  

04.44:  Het is Volle Maan. De Maan staat tegenover de Zon aan de hemel. We zien hierdoor de Maan vrijwel de hele nacht, en de verlichte kant van de Maan is naar de Aarde gekeerd. Hoewel de Maan als geheel op dit moment erg goed te zien is, zijn er weinig details op de Maan zichtbaar. Voor een waarnemer in het midden van het deel van de Maan dat naar de Aarde toe gekeerd is staat de Zon in het zenit, en doordat het zonlicht vanuit de richting van de Aarde komt zien we vanaf de Aarde geen schaduwen, zodat er nauwelijks contrast is. Daarnaast is de Volle Maan een stoorzender bij het waarnemen van zwakkere objecten aan de sterrenhemel.  

dinsdag 19 april
01.54:  Venus is in het aphelium van haar baan. De afstand tot de Zon is nu groot en bedraagt 0,728AE, ofwel 108,938 miljoen km. Vanaf Venus lijkt de Zon circa 1,4 maal zo groot als vanaf de Aarde. De planeet ontvangt door de geringere afstand tot de Zon ongeveer 1,9 maal meer licht en warmte dan de Aarde.  

20.19:  Mercurius staat 37' ten noordwesten van Mars (+1,4m). De dichtste nadering gebeurt voor een waarnemer in onze streken onder de horizon en bovendien bij daglicht. Bij ons is de samenstand niet of nauwelijks zichtbaar. De helderheid van Mercurius is nu +1,9m.  

donderdag 21 april
00.33:  De Maan staat 2,5° ten noorden van Antares, de helderste ster van het sterrenbeeld Schorpioen (+1,0m). De dichtste nadering gebeurt bij ons 1° onder de horizon. Bekijk de samenstand rond 1:45 uur. De twee objecten staan dan in het zuidoosten, op een hoogte van ongeveer 6°, 2,5° van elkaar vandaan. De Maan is voor 89% verlicht.  

vrijdag 22 april
Vandaag bereikt de meteorenzwerm Lyriden zijn maximum. De radiant van de zwerm staat rond 06:00 in het hoogste punt, 70° boven de horizon. Onder ideale omstandigheden zijn er zo'n 12 meteoren per uur te verwachten. De meteoren zijn snel en helder. Rond 05:45 gaat het schemeren en om 06:27 komt de Zon op. De Maan komt om 01:30 op en is voor ongeveer 80% verlicht.  

zaterdag 23 april
12.04:  Mercurius is stationair in ecliptische lengte. De planeet keert zijn bewegingsrichting ten opzichte van de sterren om en gaat weer in de gangbare richting bewegen. Dit verschijnsel vindt plaats tussen de benedenconjunctie en grootste westelijke elongatie van een binnenplaneet. Zie de applet Planeetverschijnselen voor meer gegevens.  

maandag 25 april
04.47:  De Maan is in de fase van Laatste Kwartier. De linker helft van de Maan is nu verlicht en de Maan is vooral in de late nacht en vroege ochtend zichtbaar. Om de Maan te zien door een verrekijker of telescoop is de tijd rond (en met name na) Laatste Kwartier zeer geschikt. Op de grens tussen het verlichte en het donkere deel van de Maan gaat de Zon net onder. De lange schaduwen van de bergen en kraterranden brengen een extra diepte-effect met zich mee en de Maan is daarmee, bekeken door een verrekijker of telescoop, duidelijk meer dan een gladde schijf. Zie ook: Hoe ontstaan de fasen van de Maan? in de veelgestelde vragen.  

vrijdag 29 april
04.41:  De Maan bedekt κ Piscium, een ster met een helderheid van +5,0m in het sterrenbeeld Vissen. De ster wordt bedekt door de verlichte rand van de Maan om 04:41 uur. Om 05:24 uur wordt deze weer zichtbaar aan de onverlichte maanrand. Bij het begin van de bedekking staat de Maan te Utrecht 1° boven de horizon, bij het einde 8°. De Maan is voor 15% verlicht. Deze tabel toont de details van de bedekking voor een aantal plaatsen in Nederland en België.  

10.01:  Mercurius is in het aphelium. De afstand van de planeet tot de Zon is op dit moment groter dan gemiddeld: circa 0,467AE, of zo'n 69,817 miljoen km. Een waarnemer op Mercurius ziet de schijnbare diameter van de Zon ongeveer 2,2 maal zo groot als een waarnemer op Aarde, en de planeet ontvangt circa 4,7 maal meer licht en warmte van de Zon dan de Aarde.  

20.01:  De Maan staat in het apogeum; het punt van zijn baan om de Aarde dat het verst van de Aarde ligt. De afstand tot de Maan bedraagt op dit moment 406039 km. Door de grotere afstand lijkt de Maan nu kleiner aan de hemel te staan dan gemiddeld: 29’25,8”. Zie de applet Verschijnselen van de Maan voor meer gegevens.  

zaterdag 30 april
Vandaag heb je nog precies één dag de tijd om je antwoorden van de voorronde van de Nederlandse Sterrenkunde Olympiade (NeSO) 2011 in te sturen. Zit je op de middelbare school, ben je geïnteresseerd in astronomie en wil je nog kans maken op een van de boekenbonnen of iPods, of op de waarneemreis naar het Canarische Eiland La Palma, kijk dan snel op de website van de NeSO om kans te maken op een plaats in de finale.