Astrokalender voor deze week

Tijdstippen zijn in Midden-Europese wintertijd (MET)

zondag 18 januari

07:32: Mercurius staat 58' ten zuiden van Mars (+1.2m), in het sterrenbeeld Boogschutter. De dichtste nadering gebeurt om 07:32, voor een waarnemer in onze streken onder de horizon. Vanuit onze streken is er van de samenstand niet veel te zien. Mercurius heeft op dit moment een helderheid van -1,3m.

18:46: De Maan staat 3.0° ten zuidoosten van Mars (+1.2m), in het sterrenbeeld Boogschutter. De dichtste nadering vindt om 18:46 plaats, onder de horizon voor een waarnemer in de Benelux. De samenstand is vanuit de Lage Landen vrijwel onzichtbaar.

19:10: De Maan staat 2.0° ten zuidoosten van Mercurius (-1.3m), in het sterrenbeeld Boogschutter. De dichtste nadering gebeurt om 19:10, onder de horizon voor een waarnemer in de Lage Landen. Bij ons is de samenstand niet of nauwelijks zichtbaar.

20:52:

Het is Nieuwe Maan. De Maan staat vanaf de Aarde gezien in de richting van de Zon, zodat de donkere kant van de Maan naar de Aarde gekeerd is en de verre zijde van de Maan wordt verlicht. Daarnaast staat de Nieuwe Maan alleen bij daglicht boven de horizon. Vanwege deze twee oorzaken kunnen we de Maan op dit moment niet waarnemen. De nachten rond Nieuwe Maan zijn donkerder dan gemiddeld en de week rond Nieuwe Maan is uitermate geschikt om deepsky-objecten waar te nemen. De Maan beweegt 3,8° ten zuiden langs de Zon, en er vindt bij ons geen eclips plaats.

21:06: Volledige overgang van Europa

In de nacht van 18 op 19 januari zijn overgangen van Europa en haar schaduw over de planeetschijf van Jupiter volledig te zien. De overgang begint om 21:06 uur, op het moment dat Europa de schijf van Jupiter betreedt, en duurt tot 0:23 uur, wanneer Europa's schaduw de Jupiterschijf weer achter zich laat. Tussen beide gebeurtenissen in is te zien hoe Europa's schaduw de schijf van Jupiter betreedt (21:32 uur) en Europa de schijf van Jupiter weer verlaat (om 23:57 uur). Voor het bekijken van een overgang of een schaduwovergang is een telescoop met redelijk grote opening nodig. Voor meer details, zie de tabel Verschijnselen van de manen van Jupiter.

Volg de gebeurtenissen aan de sterrenhemel ook via

maandag 19 januari

02:39: De Maan staat 2.6° ten zuiden van Venus (-4.0m), in het sterrenbeeld Steenbok. De dichtste nadering gebeurt om 02:39, onder de horizon voor een waarnemer in de Lage Landen. Bij ons is de samenstand niet of nauwelijks zichtbaar.

04:57: Io bij Europa

De Galileïsche maan Io staat 5,3” ten noorden van Europa. Jupiter staat boven de westelijke horizon, op een hoogte van 28°. De Zon staat 33° onder de horizon en het is donker. Om de manen van Jupiter te bekijken is een goede, stabiele verrekijker genoeg. Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.

dinsdag 20 januari

02:47: Ganymedes bij Callisto

Jupiters satelliet Ganymedes staat 15,0” ten zuiden van Callisto. Jupiter staat op een hoogte van 47° boven de horizon, in het westzuidwesten en de planeet is gemakkelijk te vinden. De Zon staat 51° onder de horizon en het is donker. Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.

17:47: Eerste maansikkel

Als het weer meewerkt is het vanavond, sinds de laatste Nieuwe Maan, de eerste keer dat we de dunne maansikkel kunnen waarnemen. Het is 1,9 dagen na Nieuwe Maan; de Maan is voor 3,6% verlicht en wassend. De schijnbare breedte van de maansikkel bedraagt 1,1’ en hij is kort na zonsondergang zichtbaar. Bijgaand kaartje toont de Maan om 17:44 uur in het sterrenbeeld Steenbok, op slechts 8,5° boven de zuidwestelijke horizon. Op dit moment staat de Maan 15,5° hoger aan de hemel dan de Zon. De Maan gaat 1,9 uur na de Zon onder, om 19:00. De schijnbare afstand tussen Zon en Maan is nu 21,9°. Een waarneemplaats met vrije blik op de horizon is aan te bevelen. Een eenvoudige verrekijker kan van pas komen om de Maan te zien. In verschillende traditionele kalenders luidt de eerste verschijning van de jonge maansikkel het begin van een nieuwe maand in; het begrip Nieuwe Maan hangt samen met nieuwe maand. Daarnaast is een smalle maansikkel een mooi gezicht. Meer verschijningen en uitleg zijn te vinden op de pagina Eerste en laatste maansikkels. Zie ook de interactieve applet Verschijnselen van de Maan en het hoofdstuk De Maan voor meer informatie over de Maan.

19:22: De komeet op 13 maart 2013

De komeet C/2024 E1 (Wierzchos) staat in het perihelium. De komeet is zichtbaar met een helderheid groter dan achtste magnitude aan onze avondhemel tussen 27 november 2025 en 14 maart 2026. Tussen 17 december en 19 februari is het object in Nederland en België vrijwel onzichtbaar. Wij zien de grootste helderheid rond 20 februari: magnitude +6,1. Er is een telescoop nodig met een diameter van tenminste 14,3 cm om het object op dat moment waar te kunnen nemen. Het meest gunstige moment om de komeet te bekijken vanuit onze streken is rond 5 maart. Het object heeft dan een helderheid van +7,2m en een magnitudecontrast van +2,4m, en een verrekijker met een apertuur van minimaal 21 mm (het liefst op statief) is nodig om het object te kunnen zien. Merk op dat een diffuse komeet lastiger waar te nemen is dan een ster met dezelfde helderheid. Zie ook Hoe kan ik een komeet waarnemen? in de veelgestelde vragen. De komeet beweegt vóór de periheliumpassage onder andere door de sterrenbeelden Slangendrager, Slang en Boogschutter. Na het perihelium vinden we het object onder meer in de sterrenbeelden Walvis, Eridanus en Stier. Zie de pagina Komeet C/2024 E1 (Wierzchos) in 2025/2026 voor meer details en zoekkaartjes.

woensdag 21 januari

01:10: Europa bij Ganymedes

Jupiters satelliet Europa staat op 11,3” ten noorden van Ganymedes. Jupiter staat boven de zuidzuidwestelijke horizon, op een hoogte van 57° en de planeet is gemakkelijk te vinden. De Zon staat 58° onder de horizon en het is goed donker. Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.

16:49: Mercurius is in bovenconjunctie met de Zon. De binnenplaneet beweegt vanaf de Aarde gezien achter de Zon langs. Mercurius staat op dit moment dicht bij de Zon aan de hemel en is hierdoor onzichtbaar. In deze positie staan Mercurius, de Zon en de Aarde op één lijn. De planeet beweegt vanaf de Aarde gezien niet exact achter de Zon langs, maar 2,1° ten zuiden ervan, en wordt niet bedekt door de Zon. In bovenconjunctie staat een binnenplaneet op maximale afstand (1,417 AE, ofwel 212,0 miljoen km) van de Aarde en heeft een minimale schijnbare diameter (4,7”). Voor de conjunctie bevond Mercurius zich aan de ochtendhemel, erna staat de planeet aan de avondhemel.

donderdag 22 januari

00:51: Volledige overgang van Io

Vannacht zijn overgangen van Io en haar schaduw over de planeetschijf van Jupiter in zijn geheel te zien. Om 0:51 uur zien we het begin van de overgang wanneer Io voor de Jupiterschijf verschijnt, en eindigt om 3:25 uur, op het moment dat Io's schaduw de Jupiterschijf weer achter zich laat. In de tussentijd is te zien hoe Io's schaduw de schijf van Jupiter betreedt (om 01:08 uur) en Io de Jupiterschijf weer achter zich laat (om 03:07 uur). Zie deze tabel voor meer details en andere verschijnselen.

17:56: Io bij Europa

De Galileïsche maan Io staat op 5,4” ten noorden van Europa. Jupiter staat in het oostnoordoosten op een hoogte van 18° boven de horizon. De Zon staat 7° onder de horizon en het schemert. Voor het waarnemen van de Galileïsche manen is een verrekijker op statief al voldoende. Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.

19:52: Venus is in het aphelium. De afstand van de planeet tot de Zon is op dit moment groter dan gemiddeld: circa 0,728AE, of zo'n 108,943 miljoen km. Vanaf Venus lijkt de Zon circa 1,4 maal zo groot als vanaf de Aarde. De planeet ontvangt door de geringere afstand tot de Zon ongeveer 1,8 maal meer licht en warmte dan de Aarde.

vrijdag 23 januari

17:45: Kaartje

De Maan staat 2,9° ten noordwesten van Saturnus (+1,2m), in het sterrenbeeld Vissen. De dichtste nadering gebeurt om 09:46, bij ons 7° onder de horizon en bovendien bij daglicht. De samenstand is te zien rond 17:45 uur. De twee objecten staan dan in het zuidzuidwesten, op een hoogte van ongeveer 35°, op een afstand van 5,0° van elkaar. De Zon staat slechts 5° onder de horizon. De Maan is voor 24% verlicht. De pagina Vannacht aan de hemel toont wanneer de Maan en planeten te zien zijn.

17:50: Nysa in oppositie

De planetoïde 44 Nysa is in oppositie. De planetoïde, die in het sterrenbeeld Kreeft staat, heeft tijdens de oppositie een helderheid van +8,6m. Er is een telescoop nodig om het object te kunnen zien. Nysa bereikt een maximale hoogte boven de horizon van circa 56°. Dit gebeurt rond 00:54 uur, en geldt strikt genomen voor een waarnemer in Utrecht. De kaart (zie hiernaast) toont de positie van de planetoïde en sterren tot een helderheid van +9,8m. Kijk op deze detailpagina voor meer informatie over de oppositie van Nysa. Voor meer gegevens van planetoïden, zie de pagina Planetoïden in 2026.

19:17: Volledige overgang van Io

Vanavond is een overgang van de Jupitermaan Io en van Io's schaduw over de planeetschijf van Jupiter volledig waar te nemen. Om 19:17 uur zien we het begin van de overgang wanneer Io de schijf van Jupiter betreedt, en duurt tot 21:53 uur, wanneer Io's schaduw de Jupiterschijf weer achter zich laat. Tussen beide gebeurtenissen in is waar te nemen hoe Io's schaduw de schijf van Jupiter betreedt (19:37 uur) en Io de Jupiterschijf weer achter zich laat (om 21:33 uur).

zaterdag 24 januari

00:37: Io bij Europa

Jupiters satelliet Io staat op 6,8” ten zuiden van Europa. Jupiter staat op een hoogte van 59° boven de zuidzuidwestelijke horizon en de planeet is gemakkelijk te vinden. De Zon staat 57° onder de horizon en het is donker. Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.

Meer hemelverschijnselen

Vannacht aan de hemel: zichtbaarheid van Maan, planeten en deepsky-objecten.
De maandelijkse astrokalender: hemelverschijnselen voor de hele maand.
De astrokalender voor het jaar 2026.

Volg de gebeurtenissen aan de sterrenhemel ook via