Astrokalender

September 2009

di 1 september
Vandaag begint de weerkundige herfst. De meteorologische herfst omvat per definitie de maanden september, oktober en november. De astronomische herfst begint op 22 september.
04.15:  Jupiter's satelliet Io staat slechts 0,29" ten noorden van Europa. Io bedekt Europa voor 81%. Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.
22.02:  Jupiter's satelliet Io staat op slechts 0,57" ten noorden van Europa. Io bedekt Europa voor 54%. Zie ook de figuur hiernaast en de tabel Verschijnselen van de manen van Jupiter voor meer informatie.

wo 2 september
20.40:  De Maan staat 2,0° ten noordwesten van Jupiter (-2,4m). De dichtste nadering vindt in de Lage Landen plaats op 8° hoogte boven de horizon, in het zuidoosten en in de schemering. Bekijk de samenstand rond 21 uur. De twee objecten staan dan boven de zuidoostelijke horizon, op een hoogte van ongeveer 10°, op een afstand van 2,0° van elkaar. De Maan is voor 97% verlicht.

do 3 september
03.01:  De Galileïsche maan Europa staat 1,6" ten noorden van Ganymedes. De twee satellieten bedekken elkaar net niet. De afstand tussen de randen van de twee maantjes bedraagt 0,19". Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.

vr 4 september
02.42:  De ster ρ Aquarii, een ster met een helderheid van +5,3m in het sterrenbeeld Waterman, wordt bedekt door de Maan. Om 02:42 wordt de ster bedekt en om 03:56 komt deze weer tevoorschijn van achter de maanrand. Een waarnemer in Utrecht ziet de Maan aan het begin op een hoogte van 27° staan, aan het einde van de bedekking op 20°. De Maan is voor 100% verlicht, wat het waarnemen uiteraard lastiger maakt. Deze tabel toont de details van de bedekking voor een aantal plaatsen in Nederland en België. Later in de nacht, tussen 5:11 en 6:10, wordt SAO 146062 bedekt. Deze ster heeft magnitude +5,9 en is dus nog moeilijker te zien. Zie deze tabel voor meer details.
02.52:  De Galileïsche maan Europa staat op 1,8" ten noorden van Ganymedes. Er vindt net geen bedekking plaats tussen de twee manen. Tussen de randen van de twee satellieten bevindt zich slechts 0,40". Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.
18.03:  Het is Volle Maan. De Maan staat tegenover de Zon aan de hemel. Hierdoor is de Maan vrijwel de hele nacht zichtbaar. De verlichte kant van de Maan is naar de Aarde gekeerd. Hoewel de Maan als geheel op dit moment erg goed te zien is, zijn er weinig details op de Maan zichtbaar. Doordat de Zon, voor een denkbeeldige waarnemer op de Maan, vrijwel recht boven het hoofd staat, zijn er geen schaduwen te zien, wat ervoor zorgt dat er nauwelijks contrast is op het maanoppervlak. Daarnaast is de Volle Maan een stoorzender bij het waarnemen van zwakkere objecten aan de sterrenhemel.
22.28:  De Galileïsche maan Io staat 1,0" ten noorden van Europa. Io en Europa raken elkaar net aan (bedekking van 9%). Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.

za 5 september
00.33:  Tot 2:58 zijn van de Galileïsche manen van Jupiter alleen Ganymedes en Callisto zichtbaar.
21.05:  De ster λ Piscium, een ster van magnitude +4,5 in het sterrenbeeld Vissen, wordt bedekt door de Maan. Om 21:05 uur verdwijnt de ster achter de verlichte rand van de Maan en om 22:07 komt deze weer tevoorschijn, nu aan de zeer dunne onverlichte maanrand. Een waarnemer in Utrecht ziet de Maan aan het begin op een hoogte van 8° staan, aan het einde van de bedekking op 17°. De Maan is voor 99% verlicht. Zie deze tabel voor details van de bedekking voor een aantal locaties in Nederland en België.
21.23:  In de nacht van 5 op 6 september is een overgang van Jupiter's maan Io volledig te zien. Het verschijnsel begint wanneer Io de schijf van Jupiter betreedt, en duurt tot 00:14 uur, wanneer Io's schaduw de schijf van Jupiter weer verlaat. Tussen beide gebeurtenissen in is te zien hoe Io's schaduw de Jupiterschijf betreedt (21:56 uur) en Io de Jupiterschijf verlaat (23:41 uur). Voor meer details, zie deze tabel.

zo 6 september
20.50:  Tot 21:27 zijn van de grote Jupitermanen alleen Europa en Callisto zichtbaar.

ma 7 september
06.45:  Mercurius is stationair in ecliptische lengte. De planeet keert zijn bewegingsrichting ten opzichte van de sterren om en gaat tegen de gangbare richting in bewegen. Voor een binnenplaneet gebeurt dit tussen de grootste oostelijke elongatie en benedenconjunctie. Zie de applet Planeetverschijnselen voor meer verschijnselen van Mercurius.

di 8 september
20.46:  Tussen 20:46 en 4:03 uur (9 september) staan alle Galileïsche manen ten oosten van Jupiter. Van Jupiter gerekend zijn dat Europa, Io, Ganymedes en Callisto.

wo 9 september
00.15:  De planetoïde 42 Isis is in oppositie. Het kleine planeetje, in het sterrenbeeld Waterman, heeft nu een magnitude slechts +9,4m. Er is daarom een telescoop met redelijke opening nodig om het object te kunnen zien. Voor een waarnemer in Utrecht staat Isis rond 02:05 uur in het zuiden, op circa 17° boven de horizon. Klik op het kaartje hiernaast voor een grotere kaart, met de positie van de planetoïde en sterren tot magnitude +10,4m. Kijk op onze detailppagina voor meer informatie over de oppositie van Isis.
00.27:  De Galileïsche maan Io staat slechts 0,56" ten noorden van Europa. Io bedekt Europa voor 55%. Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.
21.26:  De Maan bedekt ε Arietis (48 Arietis), een dubbelster met componenten van magnitude +4,7 en +5,6 in het sterrenbeeld Ram. De ster wordt bedekt door de verlichte rand van de Maan om 21:26 uur. Om 21:43 uur wordt deze weer zichtbaar aan de onverlichte maanrand. In Utrecht staat de Maan dan 0°, respectievelijk 2° boven de horizon en komt dus net op, wat het waarnemen praktisch onmogelijk maakt. De Maan is voor 74% verlicht. De details van de bedekking voor een aantal plaatsen in Nederland en België zijn te vinden in deze tabel.

do 10 september
18.30:  De Maan bedekt de Pleiaden, in het sterrenbeeld Stier. De bedekking vindt onder de horizon plaats voor een waarnemer in de Benelux en bovendien bij daglicht. Bekijk de samenstand rond 23 uur. De twee objecten staan dan in het oostnoordoosten, circa 8° boven de horizon, 3,1° van elkaar verwijderd. De Maan is voor 64% verlicht.

vr 11 september
00.01:  De ster 36 Tauri, een ster van magnitude +5,5 in het sterrenbeeld Stier, wordt bedekt door de Maan. Om 00:01 uur verdwijnt de ster achter de verlichte rand van de Maan en om 00:42 komt deze weer tevoorschijn, nu aan de onverlichte maanrand. Een waarnemer in Utrecht ziet de Maan aan het begin op een hoogte van 16° staan, aan het einde van de bedekking op 22°. De Maan is voor 63% verlicht. Voor meer informatie over deze bedekking, voor een aantal waarneemlocaties in Nederland en België, zie deze tabel.
01.54:  De Galileïsche maan Io staat 4,5" ten noorden van haar mede-satelliet Callisto. Europa en Ganymedes, de andere twee Jupitermanen, bevinden zich aan de andere kant van de planeet. Zie ook de figuur hiernaast en de tabel Verschijnselen van de manen van Jupiter voor meer informatie.
20.38:  Tussen 20:38 en 1:55 uur (op 12 september) bevinden alle Galileïsche manen van Jupiter zich ten westen van de reuzenplaneet. Van binnen naar buiten zijn dat: Io, Europa, Callisto en Ganymedes.
20.59:  Jupiter's satelliet Io bevindt zich 5,3" ten noorden van Callisto, zie het kaartje links. Tien minuten later, om 21:09, staat Europa 4,6" ten noorden van Callisto, zie de figuur rechts. In beide gevallen vormen de drie satellieten een bijna rechthoekige driehoek. Met deze twee samenstanden is goed te volgen hoe de satellieten nog relatief snel ten opzichte van elkaar bewegen. Deze tabel bevat meer informatie over verschijnselen van de Jupitermanen.

za 12 september
Vandaag bereikt de meteorenzwerm Pisciden zijn maximum. De zwerm staat rond 02:30 in het hoogste punt, 38° boven de horizon. Onder ideale omstandigheden zijn er zo'n 5 meteoren per uur te verwachten. De meteoren zijn traag en hebben lange sporen. Rond 06:30 gaat het schemeren en om 07:09 komt de Zon op. De Maan is voor ongeveer 50% verlicht.
02.52:  Totdat Jupiter laag boven de horizon staat (rond 03:50) zijn van de grote Jupitermanen alleen Ganymedes en Callisto zichtbaar.
04.16:  De Maan is in de fase van Laatste Kwartier. De linker helft van de Maan is nu verlicht en de Maan is vooral in de late nacht en vroege ochtend zichtbaar. Rond, en vooral na Laatste Kwartier is een goed moment om het maanoppervlak waar te nemen; Op de grens tussen het verlichte en het donkere deel van de Maan gaat de Zon net onder. Hierdoor zijn de schaduwen (van de bergen en kraterranden) lang, wat een extra diepte-effect veroorzaakt. Zie ook de maandelijkse maanfasekalender.
23.09:  In de nacht van 12 op 13 september is een overgang van de Galileïsche maan Io volledig te zien. De overgang begint wanneer Io de schijf van Jupiter betreedt, en eindigt om 02:10 uur, op het moment dat Io's schaduw de schijf van Jupiter weer verlaat. In de tussentijd is waar te nemen hoe Io's schaduw de Jupiterschijf betreedt (23:51 uur) en Io de Jupiterschijf verlaat (01:27 uur). Voor meer details, zie deze tabel.

zo 13 september
18.40:  De Maan bedekt Mars (+1,1m). De bedekking gebeurt bij ons 9° onder de horizon en bovendien bij daglicht. Bekijk de samenstand rond 6:30 uur, of op 14 september rond 2 uur. De twee objecten staan in het eerste geval boven de zuidoostelijke horizon, op een hoogte van ongeveer 52°, 6,4° van elkaar verwijderd. In het tweede geval staan de twee hemellichamen in het oostnoordoosten, op zo'n 8° boven de horizon, 5,1° van elkaar verwijderd. De Maan is voor ongeveer 34% verlicht.
21.22:  In de nacht van 13 op 14 september is een overgang van de Galileïsche maan Europa volledig te zien. De overgang begint wanneer Europa de schijf van Jupiter betreedt, en duurt tot 01:41 uur, op het moment dat Europa's schaduw de schijf van Jupiter weer verlaat. In de tussentijd is waar te nemen hoe Europa's schaduw de Jupiterschijf betreedt (22:49 uur) en Europa de Jupiterschijf verlaat (00:14 uur). Voor meer details, zie deze tabel.

di 15 september
05.29:  De ster 20 Cancri, een ster van magnitude +5,9 in het sterrenbeeld Kreeft, wordt bedekt door de Maan. Om 05:29 wordt de ster bedekt door de verlichte maanrand en om 06:26 komt deze weer tevoorschijn van achter de onverlichte rand. Een waarnemer in Utrecht ziet de Maan aan het begin op een hoogte van 24° staan, aan het einde van de bedekking op 32°. De Maan is voor 17% verlicht. Zie deze tabel voor details van de bedekking voor een aantal locaties in Nederland en België.

wo 16 september
02.47:  Jupiter's satelliet Io staat slechts 0,56" ten noorden van Europa. Io bedekt Europa voor 54%. Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.
09.56:  De Maan is in het punt van zijn baan dat het dichtst bij de Aarde ligt: het perigeum. De afstand tussen de Aarde en de Maan bedraagt nu 364053 km. Door de geringere afstand lijkt de Maan nu groter aan de hemel te staan dan gemiddeld: 32'49,4". Zie ook de interactieve applet Verschijnselen van de Maan.
17.51:  De Maan staat 4,0° ten zuidwesten van Venus (-3,4m). De dichtste nadering vindt bij ons plaats op een hoogte van 8°, maar bij daglicht. Bekijk de samenstand rond 6:30 uur, of op 17 september rond 6:30 uur. De twee objecten staan in het eerste geval in het oosten, circa 19° boven de horizon, op een onderlinge afstand van 6,5°. In het tweede geval staan de twee hemellichamen in het oosten, op zo'n 13° boven de horizon, 8,8° van elkaar verwijderd. De Maan is voor ongeveer 7% verlicht.

do 17 september
01.12:  De Maan staat 3,8° ten zuiden van Regulus, de helderste ster van het sterrenbeeld Leeuw (+1,4m). De dichtste nadering vindt onder de horizon plaats voor een waarnemer in de Benelux. De samenstand is te zien rond 6 uur. Het tweetal staat dan in het oosten, op een hoogte van ongeveer 6°, op een onderlinge afstand van 5,1°. De Maan is voor 4% verlicht.
11.41:  Uranus is in oppositie met de Zon. Voor een waarnemer op Aarde staat de planeet tegenover de Zon aan de hemel. Als gevolg daarvan komt Uranus op rond zonsondergang en gaat rond zonsopkomst weer onder. De planeet is hierdoor vrijwel de gehele nacht te zien. Daarnaast staat hij relatief dicht bij de Aarde, zodat hij helder en groot lijkt. Dit zijn ideale omstandigheden om Uranus waar te nemen. De gasplaneet is al met een verrekijker of kleine telescoop aan de hemel te vinden, en is onder gunstige omstandigheden zelfs met het blote oog te onderscheiden. In een telescoop met grote vergroting is een klein schijfje te zien. Kijk voor meer details en zoekkaartjes in het hoofdstuk Uranus. Uranus staat in het sterrenbeeld Vissen. De planeet heeft een helderheid van +6,1m en zijn schijnbare diameter meet 3,7". De planeet staat rond 01:37 uur in het zuiden, op een hoogte van 35° boven de horizon, voor een waarnemer in Utrecht.
20.22:  Saturnus is in conjunctie met de Zon en beweegt vanaf de Aarde gezien er achterlangs. De planeet is hierdoor op dit moment onzichtbaar. Saturnus, de Zon en de Aarde staan nu op één lijn. De planeet wordt niet bedekt door de zonneschijf, maar beweegt er vanaf de Aarde gezien langs, 2,0° ten noorden ervan. Dit is een moment waarop een buitenplaneet ver (10,4 AE, ofwel 1563 miljoen km) van de Aarde staat en een kleine schijnbare diameter heeft (15,9").

vr 18 september
20.22:  Van 20:22 tot 3:19 uur (19 september) staan alle Galileïsche manen ten westen van Jupiter. Van Jupiter gerekend zijn dat Io, Europa, Callisto en Ganymedes.
20.44:  Het is Nieuwe Maan. Vanaf de Aarde gezien staat de Maan in dezelfde richting als de Zon, zodat de verre kant van de Maan wordt verlicht en de donkere kant van de Maan naar de Aarde gekeerd is. De nachten rond Nieuwe Maan zijn donkerder dan gemiddeld en de week rond Nieuwe Maan is uitermate geschikt voor het waarnemen van deepsky-objecten. Er vindt in onze streken geen zonsverduistering plaats, doordat de Maan 5,2° ten zuiden langs de Zon beweegt.

za 19 september
01.35:  De Maan staat 1,7° ten zuidwesten van Mercurius (+2,8m). De dichtste nadering gebeurt voor een waarnemer in onze streken onder de horizon. Bij ons is de samenstand niet of nauwelijks zichtbaar.
23.34:  Jupiter's satelliet Io staat op 5,2" ten zuiden van Callisto. Zie ook de figuur hiernaast en de tabel Verschijnselen van de manen van Jupiter voor meer informatie.

zo 20 september
12.05:  Mercurius is in benedenconjunctie en beweegt vanaf de Aarde gezien voor de Zon langs. De binnenplaneet is nu korte tijd onzichtbaar, doordat deze zich te dicht bij de Zon bevindt. De planeet beweegt 3,0° ten zuiden langs de Zon, en er vindt hierdoor geen overgang plaats. In deze positie staan de Zon, Mercurius en de Aarde op één lijn; voor een denkbeeldige waarnemer op Mercurius staat de Aarde in oppositie. Dit is een moment waarop een binnenplaneet zeer dicht (0,649 AE, ofwel 97,0 miljoen km) bij de Aarde staat en een grote (10,4") schijnbare diameter heeft. Mercurius verruilt hiermee de avondhemel voor de ochtendhemel.
14.34:  Venus staat 27' ten noorden van Regulus, de helderste ster van het sterrenbeeld Leeuw (+1,4m). De dichtste nadering gebeurt bij ons op een hoogte van 38°, maar bij daglicht. De samenstand is te zien rond 6:30 uur, of op 21 september rond 5:30 uur. Het tweetal staat in het eerste geval in het oosten, op een hoogte van ongeveer 16°, 36' van elkaar vandaan. In het andere geval is de samenstand te zien boven de oostelijke horizon, op een hoogte van circa 6°, 53' van elkaar verwijderd. De helderheid van Venus is nu -3,4m.
21.16:  De Maan staat 3,9° ten zuiden van Spica, de helderste ster van het sterrenbeeld Maagd (+1,0m). De dichtste nadering vindt onder de horizon plaats voor een waarnemer in de Benelux. De samenstand is vanuit de Lage Landen vrijwel onzichtbaar.

ma 21 september
02.48:  De Galileïsche maan Europa staat slechts 0,55" ten zuiden van Ganymedes. Europa bedekt Ganymedes voor 47%. Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.
09.47:  De planetoïde 3 Juno is in oppositie. Het kleine planeetje, in het sterrenbeeld Vissen, heeft nu een helderheid van +7,6m en moet met een telescoop worden waargenomen. Juno bereikt een maximale hoogte boven de horizon van circa 34°. Dit gebeurt rond 01:40 uur, en geldt strikt genomen voor een waarnemer in Utrecht. De kaart (zie hiernaast) toont de positie van de planetoïde en sterren tot een helderheid van +8,6m. Kijk op onze detailppagina voor meer informatie over de oppositie van Juno. Voor meer gegevens van planetoïden, zie de pagina Planetoïden in 2009.

di 22 september
23.09:  Van 23:09 tot 3:01 uur (23/09) staan alle Galileïsche manen ten oosten van Jupiter. Van binnen naar buiten: Europa, Io, Ganymedes en Callisto. Zie ook het slingerdiagram voor de manen van Jupiter.
23.19:  Vandaag begint de herfst: het herfstequinox vindt plaats. De Zon trekt van het noorden naar het zuiden over de hemelequator en staat recht boven de evenaar van de Aarde. De dag duurt ongeveer even lang als de nacht (Latijn: equi = gelijk, nox = nacht), het komende half jaar duren de nachten langer dan de dagen, wat natuurlijk uitermate gunstig is voor het waarnemen van de sterrenhemel. De zomer duurde 93,65 dagen, de herfst zal 89,85 dagen lang zijn. Het feit dat de seizoenen niet even lang zijn, wordt veroorzaakt door de elliptische baan van de Aarde om de Zon; wanneer de Aarde verder van de Zon verwijderd is in haar baan, beweegt zij langzamer. Hierdoor duurt dat seizoen (op dit moment is dat in de zomer) langer. Voor meer gegevens, zie de tabel de seizoenen. Dit heet ook wel de astronomische herfst, de weerkundige herfst is al op 1 september begonnen. Op het zuidelijk halfrond zijn de seizoenen precies omgekeerd; daar begint vandaag de lente.

wo 23 september
16.08:  Mercurius staat 4,2° ten zuidwesten van Saturnus (+1,3m). De dichtste nadering gebeurt in onze streken op een hoogte van 28°, maar bij daglicht. De samenstand is met veel moeite te zien op 24 september rond 7 uur. De twee objecten staan dan in het oosten, net boven de horizon, 4,3° van elkaar verwijderd. Kies een waarneemplaats met vrije blik op de horizon en neem een verrekijker mee. De Zon staat slechts 5° onder de horizon. De helderheid van Mercurius is nu +2,3m.

do 24 september
07.58:  De Maan staat op slechts 22' ten noorden van Antares, de helderste ster van het sterrenbeeld Schorpioen (+1,0m). De dichtste nadering van deze nauwe samenstand vindt onder de horizon plaats voor een waarnemer in de Benelux en bovendien bij daglicht. De samenstand is met veel moeite te zien op 23 september rond 21 uur, of op 24 september rond 20 uur. Het tweetal staat in het eerste geval boven de zuidwestelijke horizon, op een hoogte van ongeveer 1°, op een afstand van 6,3° van elkaar. In het andere geval is de samenstand te zien op circa 7° boven de zuidzuidwestelijke horizon, 5,7° van elkaar verwijderd. Kies een waarneemplaats met vrije blik op de horizon. De Zon staat slechts 5° onder de horizon. De Maan is voor ongeveer 32% verlicht.
11.52:  De planetoïde 20 Massalia is in oppositie. Het kleine planeetje, in het sterrenbeeld Vissen, heeft nu een schijnbare helderheid van slechts +9,2m en kan alleen met een behoorlijke telescoop worden waargenomen. Massalia bereikt een maximale hoogte boven de horizon van circa 39°. Dit gebeurt rond 01:33 uur, en geldt strikt genomen voor een waarnemer in Utrecht. De kaart (zie hiernaast) toont de positie van de planetoïde en sterren tot een helderheid van +10,2m. Kijk op onze detailppagina voor meer informatie over de oppositie van Massalia.

za 26 september
06.50:  De Maan is in de fase van Eerste Kwartier. De rechter helft van de Maan is nu verlicht en de Maan is vooral in de avond en vroege nacht zichtbaar. Om de Maan waar te nemen door een verrekijker of telescoop is de tijd rond (en met name voor) Eerste Kwartier zeer geschikt. Op de grens tussen het verlichte en het donkere deel van de Maan komt de Zon net op. De lange schaduwen van de bergen en kraterranden brengen een extra diepte-effect met zich mee. Zie ook: Hoe ontstaan de fasen van de Maan? in de veelgestelde vragen.

zo 27 september
02.40:  Jupiter's satelliet Europa staat op 4,1" ten noorden van Callisto. Zie ook de figuur hiernaast en de tabel Verschijnselen van de manen van Jupiter voor meer informatie.

ma 28 september
02.02:  Tussen 2:02 en 2:40 uur zijn Europa en Callisto gelijktijdig zichtbaar op Jupiter's schijf.
05.32:  De Maan is in het punt van zijn baan dat het verst van de Aarde ligt: het apogeum. De afstand tot de Maan bedraagt op dit moment 404432 km. Door de grotere afstand lijkt de Maan nu kleiner aan de hemel te staan dan gemiddeld: 29'32,8". Zie de applet Verschijnselen van de Maan voor meer gegevens.
21.10:  In de nacht van 28 op 29 september is een overgang van de Galileïsche maan Io volledig te zien. De overgang begint op het moment dat Io de schijf van Jupiter betreedt, en eindigt om 00:30 uur, wanneer Io's schaduw de schijf van Jupiter weer verlaat. In de tussentijd is waar te nemen hoe Io's schaduw de Jupiterschijf betreedt (22:12 uur) en Io de Jupiterschijf verlaat (23:29 uur). Voor meer details, zie deze tabel.

di 29 september
00.13:  De Galileïsche maan Europa staat op 3,9" ten noorden van Callisto. Zie ook de figuur hiernaast en de tabel Verschijnselen van de manen van Jupiter voor meer informatie.
15.13:  Mercurius is stationair in ecliptische lengte. De planeet keert zijn bewegingsrichting ten opzichte van de sterren om en gaat weer in de gangbare richting bewegen. Dit verschijnsel vindt plaats tussen de benedenconjunctie en grootste westelijke elongatie van een binnenplaneet. Zie de interactieve applet Planeetverschijnselen voor meer verschijnselen van Mercurius.
20.47:  Tot 21:40 zijn van de Galileïsche manen van Jupiter alleen Ganymedes en Callisto zichtbaar.

wo 30 september
00.24:  De Maan staat 2,2° ten noorden van Jupiter (-2,2m). De dichtste nadering gebeurt bij ons op 17° hoogte boven de horizon, in het zuidzuidwesten. De Maan is voor 83% verlicht.