Astrokalender

Januari 2009

do 1 januari
01.00:  Om de atoomklokken niet teveel te laten verschuiven ten opzichte van de zonnetijd, wordt een schrikkelseconde ingelast. Om 01:00:00 uur staan de klokken één seconde stil, waardoor dit jaar een seconde langer duurt dan je wellicht zou vermoeden. Schrikkelsecondes zijn nodig in verband met het langzaam, maar onvoorspelbaar, afremmen van de aardrotatie. De laatste schrikkelseconde vond plaats op 1 januari 2005.

za 3 januari
Vandaag bereikt de meteorenzwerm Boötiden zijn maximum. De zwerm staat rond 09:30 in het hoogste punt, 88° boven de horizon. Onder ideale omstandigheden zijn er zo'n 80 meteoren per uur te verwachten. De meteoren hebben lange sporen en zijn zwak en blauwachtig. Rond 08:00 gaat het schemeren en om 08:48 komt de Zon op. De Maan gaat al voor middernacht onder en stoort dus nauwelijks.

zo 4 januari
12.56:  De Maan is in de fase van Eerste Kwartier. De rechterhelft van de Maan is nu verlicht en de Maan is met name 's avonds goed zichtbaar. Zie ook de maandelijkse maanfasekalender.
14.58:  Mercurius is in grootste oostelijke elongatie en dus te vinden aan de avondhemel. Mercurius staat op een afstand van 19°21' ten oosten van de Zon, beweegt achter de Zon aan en gaat dus 's avonds na de Zon onder. De planeet heeft nu magnitude -0,3, is voor 59% verlicht en heeft een schijnbare diameter van 6,8". Aan het einde van de burgerlijke schemering, rond 17:22 uur, staat Mercurius nog 6° boven de horizon, in het zuidwesten. De planeet gaat om 18:19 uur onder, 01:37 uur na de Zon. Mercurius is zichtbaar aan de avondhemel vanaf de laatste week van december tot half januari, het beste moment om de planeet te zien is op 7/8 januari. Er is een horizonkaart voor deze verschijning beschikbaar. De grootte van het stipje op de kaart geeft de helderheid weer. Mercurius is dus helderder voor de grootste avondelongatie dan erna. Om Mercurius te zien kan een verrekijker handig zijn.
16.38:  De Aarde staat in het perihelium. De afstand van de planeet tot de Zon is op dit moment kleiner dan gemiddeld: 0,983AE, of zo'n 147,096 miljoen km. Vanaf de Aarde gezien is de Zon nu dus groter dan gemiddeld, en daarnaast ontvangt de Aarde door de kleinere afstand bijna 3,5% meer zonlicht en zonnewarmte. De zomers op het zuidelijk halfrond zijn dan ook meetbaar warmer dan die op het noordelijk halfrond. Op dit moment staat de Aarde ongeveer 5 miljoen km dichter bij de Zon dan in het aphelium, in juli.

wo 7 januari
17.27:  De sterhoop de Pleiaden (M45), de bekende cluster in het sterrenbeeld Stier met een totale helderheid van +1,6m, wordt bedekt door de Maan. De bedekking begint rond 17:20 aan de onverlichte maanrand en eindigt rond 19 uur aan de verlichte kant van de Maan. Een waarnemer in Utrecht ziet de Maan aan het begin op een hoogte van 39° staan, aan het einde van de bedekking op 48°. De Maan is voor 83% verlicht. Zie deze tabel voor details van de bedekking voor de helderste sterren in de Pleiaden en een aantal locaties in Nederland en België.

vr 9 januari
18.03:  De ster 139 Tauri, een ster van magnitude +4,8, wordt bedekt door de Maan. Vanuit Utrecht is alleen het einde van de bedekking zichtbaar: om 18:03 komt de ster van achter de verlichte maanrand tevoorschijn, 27° boven de horizon. De Maan is voor 97% verlicht. De details van de bedekking voor een aantal plaatsen in Nederland en België zijn te vinden in deze tabel.

za 10 januari
11.50:  De Maan is in het perigeum van zijn baan, op een afstand van 357497 km van de Aarde. De Maan lijkt nu dus groot: 33'25,5".
20.05:  De Maan bedekt 48 Geminorum, een ster van magnitude +5,8. De ster verdwijnt om 20:05 achter de zeer dunne onverlichte maanrand en komt om 20:54 uur weer tevoorschijn aan de verlichte kant van de Maan. In Utrecht staat de Maan dan 33°, respectievelijk 40° boven de horizon. De Maan is voor 100% verlicht, wat het waarnemen van het zwakke sterretje wel zeer lastig maakt. Zie deze tabel voor details van de bedekking voor een aantal locaties in Nederland en België.

zo 11 januari
04.27:  Het is Volle Maan. De Maan staat tegenover de Zon aan de hemel, en dus zien we de Maan vrijwel de hele nacht, en is de verlichte kant van de Maan naar de Aarde gekeerd.
17.44:  Mercurius is stationair in ecliptische lengte. De planeet keert zijn bewegingsrichting ten opzichte van de sterren dus om en gaat tegen de gangbare richting in bewegen. Mercurius is op dit moment avondster, zie bij 4 januari.

ma 12 januari
03.59:  De planetoïde 40 Harmonia is in oppositie. Het kleine planeetje bevindt zich in het sterrenbeeld Tweelingen, heeft nu een helderheid van slechts +9,5m en kan dus alleen met een behoorlijke telescoop worden waargenomen. Voor een waarnemer in Utrecht staat Harmonia rond 00:50 uur in het zuiden, op circa 62° boven de horizon. De kaart (zie hiernaast) toont de positie van de planetoïde en sterren tot een helderheid van +10,5m.
20.06:  De ster π Cancri, een ster met een helderheid van +5,4m, wordt bedekt door de Maan. Om 20:06 wordt de ster bedekt door de verlichte maanrand en om 20:40 komt deze weer tevoorschijn van achter de dunne onverlichte rand. De Maan staat bij de intrede 9° boven de horizon, bij de uittrede is dat 14°, voor een waarnemer in Utrecht. De Maan is voor 96% verlicht. De details van de bedekking voor een aantal plaatsen in Nederland en België zijn te vinden in deze tabel.

di 13 januari
16.02:  Mercurius staat in het perihelium. De afstand van de planeet tot de Zon is op dit moment kleiner dan gemiddeld: 0,307AE, of zo'n 46,001 miljoen km. Vanaf Mercurius lijkt de Zon circa 3,2 maal zo groot als vanaf de Aarde. De planeet ontvangt door de geringere afstand tot de Zon ongeveer 10,2 maal meer licht en warmte dan de Aarde.
18.20:  De Maan staat 2,9° ten zuiden van Regulus, de helderste ster van het sterrenbeeld Leeuw (+1,4m). De dichtste nadering gebeurt onder de horizon voor een waarnemer in de Lage Landen. De samenstand is te zien rond 21 uur. De twee objecten staan dan zo'n 6° boven de oostelijke horizon, op een onderlinge afstand van 3,4°. De Maan is voor 90% verlicht.

wo 14 januari
22.24:  Venus is in grootste oostelijke elongatie en dus te vinden aan de avondhemel. Venus staat op een afstand van 47°07' ten oosten van de Zon, beweegt achter de Zon aan en gaat dus 's avonds na de Zon onder. De helderheid van de binnenplaneet is -4,1m, hij is voor 51% verlicht en zijn schijnbare diameter is 24,5". Aan het einde van de burgerlijke schemering, rond 17:35 uur, staat Venus nog 27° boven de horizon, in het zuidzuidwesten. Venus gaat 04:25 uur na de Zon onder (om 21:21 uur). De avondverschijning van Venus duurt van november tot de laatste week van maart. Begin februari staat de planeet het hoogst aan de hemel. Zie ook de horizonkaart voor deze avondverschijning. De grootte van het stipje op de kaart geeft de helderheid weer. Venus is dus helderder voor de grootste avondelongatie dan erna.
23.04:  De Maan bedekt 65 Leonis, een ster van magnitude +5,6. Om 23:04 uur verdwijnt de ster achter de verlichte rand van de Maan en om 23:36 komt deze weer tevoorschijn, nu aan de onverlichte maanrand. Bij het begin van de bedekking staat de Maan te Utrecht 10° boven de horizon, bij het einde 14°. De Maan is voor 81% verlicht. Deze tabel toont de details van de bedekking voor een aantal plaatsen in Nederland en België.

za 17 januari
19.24:  De Maan staat 3,5° ten zuiden van Spica, de helderste ster van het sterrenbeeld Maagd (+1,0m). De dichtste nadering vindt bij ons onder de horizon plaats. De samenstand is te zien rond 8 uur, of op 18 januari rond 2:30 uur. De twee objecten staan in het eerste geval zo'n 21° boven de zuidzuidwestelijke horizon, 7,3° van elkaar verwijderd. In het tweede geval staan de twee hemellichamen in het zuidoosten, op zo'n 8° boven de horizon, zo'n 5,6° van elkaar vandaan. De Maan is voor ongeveer 55% verlicht.

zo 18 januari
03.46:  De Maan is in de fase van Laatste Kwartier. De linkerhelft van de Maan is nu verlicht en de Maan is vooral laat in de nacht te zien.
10.39:  Mercurius staat 3,2° ten noorden van Jupiter (-1,5m). De dichtste nadering vindt in de Lage Landen plaats op 12° hoogte, maar bij daglicht. Vanuit onze streken is er van de samenstand niet veel te zien. De helderheid van Mercurius is nu +2,2m, maar de planeet staat inmiddels alweer te dicht bij de Zon om goed te worden waargenomen (zie het kaartje bij 4 januari).

di 20 januari
16.59:  Mercurius is in benedenconjunctie en beweegt vanaf de Aarde gezien voor de Zon langs. Er is geen mercuriusovergang te zien, omdat de planeet 3,2° ten noorden langs de Zon beweegt. De binnenplaneet is nu korte tijd onzichtbaar, doordat deze zich te dicht bij de Zon bevindt. Mercurius verruilt hiermee de avondhemel voor de ochtendhemel.

wo 21 januari
13.25:  De planetoïde 654 Zelinda is in oppositie. De helderheid van de planetoïde, die in het sterrenbeeld Kleine Hond staat, is tijdens de oppositie slechts +9,9m en kan dus alleen met een behoorlijke telescoop worden waargenomen. Voor een waarnemer in Utrecht staat Zelinda rond 00:39 uur in het zuiden, op circa 42° boven de horizon. De kaart (zie hiernaast) toont de positie van de planetoïde en sterren tot een helderheid van +10,5m.
15.37:  De Maan staat 38' ten zuiden van Antares, de helderste ster van het sterrenbeeld Schorpioen (+1,0m). De dichtste nadering vindt bij ons onder de horizon plaats en bij daglicht. Bekijk de samenstand rond 8 uur. De twee objecten staan dan in het zuidzuidoosten, op een hoogte van ongeveer 10°, 3,1° van elkaar verwijderd. De Maan is voor 21% verlicht.

vr 23 januari
01.10:  De Maan is in het apogeum van zijn baan, op een afstand van 406118 km van de Aarde. De Maan lijkt nu dus klein: 29'25,4".

za 24 januari
06.44:  Jupiter is in conjunctie met de Zon en beweegt er vanaf de Aarde gezien achterlangs. Jupiter beweegt slechts 26' ten zuiden langs de Zon. De planeet is hierdoor op dit moment onzichtbaar.

zo 25 januari
02.52:  De Maan staat 1,3° ten zuiden van Mars (+1,5m). De dichtste nadering gebeurt onder de horizon voor een waarnemer in de Lage Landen. Vanuit onze streken is er van de samenstand niet veel te zien.

ma 26 januari
04.53:  De Maan staat 41' ten westen van Jupiter (-1,5m). Deze samenstand is onzichtbaar, doordat het tweetal zich te dicht bij de Zon bevindt.
08.55:  Het is Nieuwe Maan. De Maan staat vanaf de Aarde gezien in de richting van de Zon, en dus is de donkere kant van de Maan naar de Aarde gekeerd. Zie ook: Hoe ontstaan de fasen van de Maan? in de veelgestelde vragen. De Maan beweegt 1,1° ten zuidwesten langs de Zon.

di 27 januari
11.07:  Mercurius staat 4,3° ten noorden van Mars (+1,5m). De dichtste nadering gebeurt in onze streken op een hoogte van 17°, maar bij daglicht. Vanuit onze streken is er van de samenstand niet veel te zien. Mercurius heeft op dit moment een helderheid van +1,3m.

vr 30 januari
09.43:  De Maan staat 1,6° ten noordwesten van Venus (-4,2m). De dichtste nadering vindt bij ons plaats tijdens de opkomst van het tweetal (op een hoogte van 0°) en bij bovendien daglicht. Bekijk de samenstand rond 18 uur. De twee objecten staan dan boven de zuidwestelijke horizon, op een hoogte van ongeveer 33°, 3,9° van elkaar verwijderd. De Maan is voor 18% verlicht.

De astrokalender voor 2009