Astrokalender

Augustus 2010

di 3 augustus
06.59:  De Maan is in de fase van Laatste Kwartier. De linker helft van de Maan is nu verlicht en de Maan is vooral in de late nacht en vroege ochtend zichtbaar. Rond, en vooral na Laatste Kwartier is een goed moment om het maanoppervlak waar te nemen; Op de grens tussen het verlichte en het donkere deel van de Maan gaat de Zon net onder. De lange schaduwen van de bergen en kraterranden brengen een extra diepte-effect met zich mee en de Maan is daarmee duidelijk meer dan een gladde schijf. Zie ook de maandelijkse maanfasekalender.

wo 4 augustus
Dit is een goed moment in het jaar om de nevel NGC6992, ook de Sluiernevel genaamd, te bekijken. NGC6992 staat in het sterrenbeeld Zwaan en zijn schijnbare afmeting bedraagt 60,0’. De opkomst van dit object is om 16:18 uur, de ondergang om 11:19 uur en het bereikt zijn grootste hoogte om 01:50 uur, op 70° boven de horizon. Voor het waarnemen van deepsky-objecten is de precieze datum minder belangrijk dan een donkere, liefst maanloze, hemel. Zoek een donkere waarneemplaats en kijk rond Nieuwe Maan, bijvoorbeeld in de dagen rond 10 augustus. Om een donker moment zonder Maan te vinden kunnen de schemerdiagrammen in het hoofdstuk De Zon van pas komen. Er is een behoorlijke telescoop nodig om in een zwak en contrastarm hemellichaam als deze nevel iets van details te kunnen zien. Gegevens van andere fraaie deepsky-objecten zijn te vinden op de pagina Deepsky-objecten per maand.
19.19:  De Maan staat op slechts 1,5° ten zuiden van de Pleiaden, in het sterrenbeeld Stier. De dichtste nadering van deze nauwe samenstand vindt onder de horizon plaats voor een waarnemer in de Benelux en bovendien bij daglicht. Bekijk de samenstand op 5 augustus rond 1:15 uur. Het tweetal staat dan in het oostnoordoosten, circa 6° boven de horizon, 4,2° van elkaar verwijderd. De Maan is voor 32% verlicht.

do 5 augustus
00.20:  Jupiter's satelliet Io staat op 9,4” ten zuiden van Europa. Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.
23.17:  Van 23:17 tot 5:26 uur (06/08) staan alle Galileïsche manen ten oosten van Jupiter. Vanaf Jupiter gezien zijn dat Ganymedes, Io, Europa en Callisto. Zie ook het slingerdiagram voor de manen van Jupiter.

vr 6 augustus
Dit is een goed moment in het jaar om de planetaire nevel NGC7009, ook de Saturnusnevel genaamd, te bekijken. NGC7009 staat in het sterrenbeeld Waterman, heeft een helderheid van 8,0m en een schijnbare afmeting van 1,7’. De opkomst van dit object is om 20:47 uur, de ondergang om 06:49 uur en het bereikt zijn grootste hoogte om 01:50 uur, op 27° boven de horizon. Voor het waarnemen van deepsky-objecten is de precieze datum minder belangrijk dan een donkere, liefst maanloze, hemel. Zoek een donkere waarneemplaats en kijk rond Nieuwe Maan, bijvoorbeeld in de week rond 10 augustus. Om een donker moment zonder Maan te vinden kunnen de schemerdiagrammen in het hoofdstuk De Zon van pas komen. Om een relatief helder, maar vaag hemellichaam als deze planetaire nevel te kunnen zien is een verrekijker op statief weliswaar voldoende, maar een telescoop is nodig om details weer te geven.
00.46:  De Galileïsche maan Io staat op 13,5” ten noorden van Ganymedes. Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.
02.24:  De Maan bedekt 103 Tauri, een ster van magnitude +5,5 in het sterrenbeeld Stier. Om 02:24 wordt de ster bedekt door de verlichte maanrand en om 03:15 komt deze weer tevoorschijn van achter de onverlichte rand. Een waarnemer in Utrecht ziet de Maan aan het begin op een hoogte van 7° staan, aan het einde van de bedekking op 14°. De Maan is voor 22% verlicht. Deze tabel toont de details van de bedekking voor een aantal plaatsen in Nederland en België.

za 7 augustus
03.10:  Mercurius bereikt zijn grootste oostelijke elongatie en is avondster. De hoekafstand van Mercurius tot de Zon bedraagt 27°22’. De planeet staat ten oosten van de Zon en gaat na de Zon onder. De helderheid van de binnenplaneet is +0,6m, hij is voor 47% verlicht en zijn schijnbare diameter is 7,6". Aan het einde van de burgerlijke schemering, rond 22:01 uur, staat Mercurius nog 1° onder de horizon, in het westen. Dit is dus een zeer ongunstige avondverschijning (zie Waardoor zijn Mercurius en Venus soms ver van de Zon slecht zichtbaar? in de veelgestelde vragen voor meer informatie over de wisselende zichtbaarheid van de binnenplaneten met de seizoenen). De planeet gaat om 21:58 uur onder, 00:37 uur na de Zon. Er is een horizonkaart voor deze verschijning beschikbaar. De grootte van het stipje op de kaart is een maat voor de helderheid. Voor de grootste elongatie is Mercurius helderder dan erna. Bij het waarnemen van Mercurius kan een verrekijker van pas komen. Zie de tabel Grootste elongaties van Mercurius voor meer elongaties.

zo 8 augustus
12.15:  Mercurius is in het aphelium. De afstand van de planeet tot de Zon is op dit moment groter dan gemiddeld: circa 0,467AE, of zo'n 69,817 miljoen km. Vanaf Mercurius lijkt de Zon circa 2,2 maal zo groot als vanaf de Aarde. De planeet ontvangt door de geringere afstand tot de Zon ongeveer 4,7 maal meer licht en warmte dan de Aarde.
12.23:  Venus staat 2,7° ten zuidwesten van Saturnus (+1,3m). De dichtste nadering gebeurt bij ons op 16° hoogte, maar bij daglicht. De samenstand is alleen met veel moeite zichtbaar op 7 augustus rond 22:30 uur, of op 8 augustus rond 21:45 uur. Het tweetal staat in het eerste geval in het westen, op een hoogte van ongeveer 2°, 2,8° van elkaar vandaan. In het andere geval is de samenstand te zien boven de westelijke horizon, op een hoogte van circa 8°, 2,8° van elkaar verwijderd. Kies een waarneemplaats met vrije blik op de horizon. De Zon staat slechts 4° onder de horizon. Venus heeft op dit moment een helderheid van -3,9m. Links van het tweetal bevindt zich de planeet Mars, die iets zwakker is dan Saturnus (+1,7m).

di 10 augustus
05.08:  Het is Nieuwe Maan. Vanaf de Aarde gezien staat de Maan in dezelfde richting als de Zon, zodat de verre kant van de Maan wordt verlicht en de donkere kant van de Maan naar de Aarde gekeerd is. Daarnaast staat de Nieuwe Maan alleen bij daglicht boven de horizon. De Maan is door deze combinatie van oorzaken op dit moment onzichtbaar. De nachten rond Nieuwe Maan zijn donkerder dan gemiddeld en de week rond Nieuwe Maan is uitermate geschikt voor het waarnemen van deepsky-objecten. Er vindt in onze streken geen zonsverduistering plaats, doordat de Maan 3,8° ten zuiden langs de Zon beweegt.
19.58:  De Maan staat in het perigeum; het punt van zijn baan om de Aarde dat het dichtst bij de Aarde ligt. De afstand tussen de Aarde en de Maan bedraagt nu 357857 km. De schijnbare diameter van de Maan is groter dan gemiddeld (33’23,5”), door de kleinere afstand. Zie ook de interactieve applet Verschijnselen van de Maan.

do 12 augustus
02.08:  De Maan staat 3,0° ten zuiden van Mercurius (+0,8m). De dichtste nadering vindt onder de horizon plaats voor een waarnemer in de Benelux. De samenstand is vanuit de Lage Landen vrijwel onzichtbaar.
02.26:  Jupiter's satelliet Io staat op 9,3” ten zuiden van Europa. Zie ook de figuur hiernaast en de tabel Verschijnselen van de manen van Jupiter voor meer informatie.
Vandaag bereikt de meteorenzwerm Perseïden zijn maximum. De radiant van de zwerm staat rond 07:30 in het hoogste punt, 84° boven de horizon. Onder ideale omstandigheden zijn er zo'n 75 meteoren per uur te verwachten. De meteoren zijn helder en snel en hebben nalichtende sporen. Rond 05:30 gaat het schemeren en om 06:17 komt de Zon op. De Maan stoort niet.
22.49:  Van 22:49 tot 5:39 uur (13 augustus) staan alle Galileïsche manen ten oosten van Jupiter. In toenemende afstand van de planeet staan Callisto, Io, Ganymedes en Europa.
23.46:  De Galileïsche maan Europa staat 17,0” ten noorden van Ganymedes. Zie ook de figuur hiernaast en de tabel Verschijnselen van de manen van Jupiter voor meer informatie.

vr 13 augustus
Deze tijd van het jaar is prima geschikt om de bolhoop M2 waar te nemen. De bolhoop is te vinden in het sterrenbeeld Waterman, heeft een helderheid van 6,5m en zijn schijnbare afmeting bedraagt 12,9’. De opkomst van dit object is om 19:53 uur, de ondergang om 07:46 uur en het bereikt zijn grootste hoogte om 01:52 uur, op 37° boven de horizon. Helder weer en een donkere, maanloze hemel zijn belangrijker voor het waarnemen van deepsky-objecten dan de precieze datum. Zoek een donkere waarneemplaats en kijk rond Nieuwe Maan, bijvoorbeeld in de dagen rond 10 augustus. Om een relatief helder en scherp object als deze bolhoop waar te nemen is een verrekijker op statief al voldoende, maar met een kleine telescoop zijn uiteraard meer details te zien. Zie de pagina M2 voor meer details.
De maand augustus is zeer geschikt om de bolhoop M15 te zien. De bolhoop staat in het sterrenbeeld Pegasus, heeft een magnitude van 6,4m en zijn schijnbare afmeting bedraagt 12,3’. De opkomst van dit object is om 18:41 uur, de ondergang om 08:51 uur en het bereikt zijn grootste hoogte om 01:48 uur, op 50° boven de horizon. Helder weer en een donkere, maanloze hemel zijn belangrijker voor het waarnemen van deepsky-objecten dan de precieze datum. Een donkere locatie en een datum rond Nieuwe Maan zijn aan te raden, bijvoorbeeld in de dagen rond 10 augustus. Om een donker moment zonder Maan te vinden kunnen de schemerdiagrammen in het hoofdstuk De Zon van pas komen. Voor het waarnemen van een relatief helder en scherp deepsky-object als deze bolhoop is een verrekijker (op een statief) al voldoende, al geeft een (kleine) telescoop meer details weer. Gegevens van ruim 1200 andere deepsky-objecten zijn te vinden via de pagina Gegevens van sterrenbeelden.
04.09:  De Galileïsche maan Io staat 12,5” ten noorden van Ganymedes. Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.
09.28:  De Maan staat 4,6° ten zuidwesten van Venus (-3,9m). De dichtste nadering gebeurt onder de horizon voor een waarnemer in de Lage Landen en bovendien bij daglicht. De samenstand is alleen met veel moeite zichtbaar rond 21:30 uur. De twee objecten staan dan zo'n 5° boven de westzuidwestelijke horizon, 7,7° van elkaar vandaan. De Zon staat slechts 4° onder de horizon. De Maan is voor 19% verlicht. Niet ver van Venus staan de veel zwakkere Saturnus (+1,3m) en Mars (+1,7m, zie het kaartje hiernaast).

za 14 augustus
02.02:  De Galileïsche maan Io staat op 14,5” ten noorden van Ganymedes. Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.
14.09:  De Maan staat 3,7° ten zuidwesten van Spica, de helderste ster van het sterrenbeeld Maagd (+1,0m). De dichtste nadering vindt bij ons plaats op 12° hoogte, maar bij daglicht. De samenstand is met veel moeite te zien rond 21:30 uur. De twee objecten staan dan zo'n 7° boven de westzuidwestelijke horizon, op een onderlinge afstand van 4,9°. De Zon staat slechts 4° onder de horizon. De Maan is voor 29% verlicht.

zo 15 augustus
Augustus is een goede maand om de bolhoop M30 te bekijken. De bolhoop staat in het sterrenbeeld Steenbok, heeft een magnitude van 7,5m en een schijnbare afmeting van 11,0’. Het object komt om 22:01 uur op, gaat om 05:37 uur onder en staat om 01:51 uur in het hoogste punt aan de hemel, op slechts 15° boven de horizon. Een waarneemlocatie met een goede blik op de zuidelijke horizon is daardoor noodzakelijk om de bolhoop waar te nemen. Een donkere locatie en een datum rond Nieuwe Maan zijn aan te raden, bijvoorbeeld in de dagen rond 10 augustus. Om een donker moment zonder Maan te vinden kunnen de schemerdiagrammen in het hoofdstuk De Zon van pas komen. Om een relatief helder en scherp object als deze bolhoop waar te nemen is een verrekijker op statief al voldoende, maar met een kleine telescoop zijn uiteraard meer details te zien. Zie de pagina M30 voor meer details.

ma 16 augustus
20.14:  De Maan is in de fase van Eerste Kwartier. De rechter helft van de Maan is nu verlicht en de Maan is met name 's avonds zichtbaar. Om de Maan waar te nemen door een verrekijker of telescoop is de tijd rond (en met name voor) Eerste Kwartier zeer geschikt. Op de grens tussen het verlichte en het donkere deel van de Maan komt de Zon net op. Hierdoor werpen bergen en kraterranden lange schaduwen, wat een extra diepte-effect veroorzaakt, en het maanoppervlak krijgt daarmee een duidelijk driedimensionaal karakter.

wo 18 augustus
Vandaag bereikt de meteorenzwerm Cygniden zijn maximum. De zwerm staat rond 01:00 in het hoogste punt, 86° boven de horizon. Onder ideale omstandigheden zijn er zo'n 5 meteoren per uur te verwachten. De meteoren zijn traag, hebben korte sporen en exploderen vaak. Rond 05:45 gaat het schemeren en om 06:25 komt de Zon op. De Maan stoort niet.
02.23:  De Maan staat 1,2° ten noorden van Antares, de helderste ster van het sterrenbeeld Schorpioen (+1,0m). De dichtste nadering vindt bij ons onder de horizon plaats. Bekijk de samenstand op 17 augustus rond 22:45 uur. De twee objecten staan dan zo'n 6° boven de zuidzuidwestelijke horizon, op een onderlinge afstand van 2,1°. De Maan is voor 62% verlicht.

do 19 augustus
04.30:  Jupiter's satelliet Io staat 9,2” ten zuiden van Europa. Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.
07.43:  Venus staat 1,9° ten zuidwesten van Mars (+1,7m). De dichtste nadering gebeurt onder de horizon voor een waarnemer in de Lage Landen en bovendien bij daglicht. De samenstand is met veel moeite te zien op 18 augustus rond 22 uur, of op 19 augustus rond 21:30 uur. Het tweetal staat in het eerste geval zo'n 1° boven de westelijke horizon, 1,9° van elkaar verwijderd. In het andere geval is de samenstand te zien in het westzuidwesten, op zo'n 5° boven de horizon, zo'n 1,9° van elkaar vandaan. Kies een waarneemplaats met vrije blik op de horizon. Venus heeft op dit moment een helderheid van -4,0m.

vr 20 augustus
02.43:  De Galileïsche maan Europa staat 16,9” ten noorden van Ganymedes. Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.
05.48:  Venus is in grootste oostelijke elongatie en te vinden aan de avondhemel. Venus staat op een afstand van 45°58’ ten oosten van de Zon, beweegt achter de Zon aan en gaat 's avonds na de Zon onder. De planeet heeft nu magnitude -4,0, is voor 48% verlicht en heeft een schijnbare diameter van 24,6". Aan het einde van de burgerlijke schemering, rond 21:32 uur, staat Venus nog slechts 3° boven de horizon, in het westzuidwesten. Deze avondverschijning is dus ongunstig (zie Waardoor zijn Mercurius en Venus soms ver van de Zon slecht zichtbaar? in de veelgestelde vragen voor meer informatie over de wisselende zichtbaarheid van de binnenplaneten met de seizoenen). De planeet gaat om 21:58 uur onder, 01:03 uur na de Zon. Er is een horizonkaart voor deze verschijning beschikbaar. De grootte van het stipje op de kaart is een maat voor de helderheid. Voor de grootste elongatie is Venus helderder dan erna. Zie de tabel Grootste elongaties van Venus voor meer ochtend- en avondverschijningen.
12.07:  Neptunus is in oppositie. De planeet staat nu tegenover de Zon aan de hemel, is daardoor de hele nacht zichtbaar en staat bovendien relatief dicht bij de Aarde. Dat laatste zorgt ervoor dat de planeet zowel groot als helder aan de hemel staat. Dit is een ideaal moment om Neptunus waar te nemen. Om de verre gasplaneet te zien is een kleine telescoop nodig. De helderheid van Neptunus bedraagt +7,6m, zijn schijnbare diameter is 2,4". We vinden de planeet in het sterrenbeeld Steenbok. De planeet staat rond 01:45 uur in het zuiden, op een hoogte van 25° boven de horizon, voor een waarnemer in Utrecht, zie deze hemelkaart. Voor meer informatie over de positie en zichtbaarheid van de planeet, zie het hoofdstuk Neptunus. Details voor alle opposities van Neptunus, inclusief oppositiekaarten, zijn te vinden op de pagina opposities van Neptunus.
21.59:  Mercurius is stationair in ecliptische lengte. De planeet keert zijn bewegingsrichting langs de ecliptica om en gaat tegen de gangbare richting in bewegen. Voor een binnenplaneet gebeurt dit tussen de grootste oostelijke elongatie en benedenconjunctie. Zie de applet Planeetverschijnselen voor meer verschijnselen van Mercurius.

za 21 augustus
04.58:  De Galileïsche maan Io staat 15,8” ten noorden van Ganymedes. Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.

di 24 augustus
19.05:  Het is Volle Maan. De Maan staat tegenover de Zon aan de hemel. We zien hierdoor de Maan vrijwel de hele nacht, en de verlichte kant van de Maan is naar de Aarde gekeerd. Hoewel de Maan als geheel op dit moment erg goed te zien is, zijn er weinig details op de Maan zichtbaar. Doordat de Zon, voor een denkbeeldige waarnemer op de Maan, vrijwel recht boven het hoofd staat, zijn er geen schaduwen te zien, wat ervoor zorgt dat er nauwelijks contrast is op het maanoppervlak. Daar komt nog bij dat de Volle Maan andere, zwakkere hemelobjecten overstraalt, zodat deze niet of nauwelijks zichtbaar zijn. Zie ook: Hoe ontstaan de fasen van de Maan? in de veelgestelde vragen.
23.36:  Jupiter's satelliet Io staat 13,6” ten noorden van Europa. Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.

wo 25 augustus
07.51:  De Maan staat in het apogeum; het punt van zijn baan om de Aarde dat het verst van de Aarde ligt. De afstand tussen de Aarde en de Maan bedraagt nu 406389 km. De schijnbare diameter van de Maan is kleiner dan gemiddeld (29’24,3”), door de grotere afstand. Zie de applet Verschijnselen van de Maan voor meer gegevens.

do 26 augustus
21.52:  Tussen 21:52 en 6:04 uur (27 augustus) staan alle Galileïsche manen ten oosten van Jupiter. Vanaf Jupiter gezien zijn dat Io, Europa, Ganymedes en Callisto.

vr 27 augustus
05.39:  Jupiter's satelliet Europa staat op 16,7” ten noorden van Ganymedes. Zie de figuur hiernaast en deze tabel voor meer informatie.

zo 29 augustus
Dit is een goed moment in het jaar om de planetaire nevel NGC7293, bekend als de Helixnevel, waar te nemen. De planetaire nevel staat in het sterrenbeeld Waterman en zijn schijnbare afmeting bedraagt 12,8’. De opkomst van dit object is om 21:38 uur, de ondergang om 05:47 uur en het bereikt zijn grootste hoogte om 01:45 uur, op 17° boven de horizon. Een donkere locatie en een datum rond Nieuwe Maan zijn aan te raden, bijvoorbeeld in de week rond 8 september. Voor het waarnemen van een zwak en contrastarm object als deze planetaire nevel is een behoorlijke telescoop nodig om iets te kunnen zien. Zie deze detailpagina voor NGC7293 voor meer gegevens. Gegevens van ruim 1200 andere deepsky-objecten zijn te vinden via de pagina Gegevens van sterrenbeelden.
21.40:  Tussen 21:40 en 1:10 uur (30 augustus) staan alle Galileïsche manen ten westen van Jupiter. Van binnen naar buiten: Callisto, Europa, Io en Ganymedes.

di 31 augustus
03.14:  De Maan bedekt 47 Arietis, een ster met een helderheid van +5,8m in het sterrenbeeld Ram. Om 03:14 wordt de ster bedekt door de verlichte maanrand en om 04:06 komt deze weer tevoorschijn van achter de onverlichte rand. Bij het begin van de bedekking staat de Maan te Utrecht 45° boven de horizon, bij het einde 51°. De Maan is voor 67% verlicht. Deze tabel toont de details van de bedekking voor een aantal plaatsen in Nederland en België.